Περι φιλοπατρίας....

lifespeed.gr


Σώτη Τριανταφύλλου

 

 

 

 

Το «φιλοσοφικό», ας πούμε, πρόβλημα που συνοδεύει τον πατριωτισμό είναι ότι οδηγεί ―πάντοτε ή σχεδόν πάντοτε― στην απόρριψη του πατριωτισμού των άλλων. Οι πατριώτες ―όλες τους οι αποχρώσεις, αλλά κυρίως όσοι εμφορούνται από ακραίο, πολεμικό εθνικισμό― εκτός του ότι δεν ανέχονται τα πατριωτικά φρονήματα ξένων λαών, τείνουν να ολισθήσουν σε μια σειρά από παθολογικές στάσεις αντιμετώπισης του εαυτού και του κόσμου. Το φυσικό αίσθημα του ανήκειν σε μια κοινότητα εκφυλίζεται εύκολα σε φαντασιώσεις μεγαλείου, σε συλλογικό ναρκισσισμό, εξαιρετισμό, τοπικισμό, προγονολατρία, αλυτρωτισμό. Η ταυτότητα γίνεται, δυνάμει, μια παγίδα στην οποία αιχμαλωτίζονται άτομα, εθνότητες και θρησκευτικές ομάδες· η επιρροή πολιτικών και εκκλησιαστικών δημαγωγών είναι, συχνά, συντριπτική.

Υποτίθεται δεν πρέπει να συγχέουμε τον πατριωτισμό με τις ποικίλες μορφές του εθνικισμού. Ο πατριωτισμός ορίζεται ως δέσμευση στην πατρίδα, ως αναγνώριση ότι είμαστε πολίτες μιας χώρας και όχι μιας άλλης κι ότι μιλάμε μια συγκεκριμένη γλώσσα που ενσωματώνεται σε μια συγκεκριμένη κουλτούρα και την εκφράζει. Ήδη, σ’ αυτή την απλή πρόταση ελλοχεύει ένας αναχρονισμός: εκτός του ότι η έννοια του έθνους είναι μια σύμβαση (εξού ονόματα όπως «Μακεδονία» που αντιστοιχούν σε παλιότερα ιστορικά δεδομένα), το ευρωπαϊκό όραμα, το οποίο οι λαοί αποδεικνύονται ανέτοιμοι να αποδεχτούν, προϋποθέτει την αναγνώριση μιας διευρυμένης ευρωπαϊκής πατρίδας και τη δέσμευση σ’ αυτή. Θα περίμενε κανείς ότι οι Έλληνες θα καλωσόριζαν την ευρωπαϊκή διεύρυνση εφόσον ισχυρίζονται ―όχι αδίκως― ότι «έδωσαν τα φώτα» στη Δύση κι ότι ο πολιτισμός τους συνιστά τα θεμέλιά της. Πλην όμως, είμαστε μακριά από αυτόν τον ευρωπαϊκό πατριωτισμό (για τον οποίον κάνει λόγο ο Χάμπερμας) ο οποίος μας ενώνει σε μια απείρως ισχυρότερη βάση από την εθνική. Εξάλλου, δεν φαίνεται να αντιλαμβανόμαστε ότι, εν πολλοίς, οφείλουμε στην Ευρώπη την ανάσυρσή μας από τα σκοτεινά Οθωμανικά βάθη. Παραμένοντας προσκολλημένοι στη μικρή μας χώρα, την οποία βλέπουμε με τα μάτια του χθες, προβάλλουμε έναν προ-νεωτερικό πατριωτισμό που σχετίζεται με το «χώμα», με τη θρησκεία και με την ιστορική επιρροή της αρχαίας Ελλάδας στον δυτικό κόσμο ― την οποία, ωστόσο, οι ίδιοι αγνοούμε.

Εδώ διαφαίνεται το δεύτερο φιλοσοφικό πρόβλημα. Ενώ δηλώνουμε ότι αγαπάμε την πατρίδα μας (εύλογο) και τη θεωρούμε «ανώτερη» από τις άλλες (λιγότερο εύλογο) δεν συμπεριφερόμαστε με αγάπη έναντι του κοινωνικού συνόλου και της εθνικής κληρονομιάς που συνιστούν αυτή την πατρίδα. Μας λείπει η ιστορική γνώση, το ενδιαφέρον για την ίδια μας την ταυτότητα: όταν επιμένουμε για τα «φώτα» που δώσαμε στους βαρβάρους, επιβαρυνόμαστε με την υποχρέωση να φωτιζόμαστε πρώτα οι ίδιοι. Παραλλήλως, μας λείπει το κοινοτικό ιδεώδες, ο σεβασμός στο Σύνταγμα, στους θεσμούς και στους νόμους, η εντιμότητα έναντι του κράτους και του δημόσιου χώρου: εν τέλει, εφαρμόζουμε αντιστρόφως αυτό που έλεγε ο Τζον Κένεντι και που έχει καταντήσει κοινοτοπία. Μη ρωτάς τι μπορεί να κάνει για σένα η πατρίδα σου, ρώτα τι μπορείς να κάνεις εσύ για εκείνη. Αυτή η στάση υπερβαίνει τις ιδεολογίες: μολονότι ο μαρξισμός αποπειράθηκε να καταργήσει τον πατριωτισμό μέσω της ιδέας της προλεταριακής υπεροχής η οποία θα εξαφάνιζε τις εθνικές διαφορές, οι πρακτικές του εφαρμογές (ΕΣΣΔ, Ανατολική Ευρώπη, Κίνα κτλ.) ήταν υπερπατριωτικές: ο «σοσιαλισμός σε μια μόνο χώρα» περιελάμβανε όλες τις προαναφερθείσες παθολογίες: φαντασιώσεις μεγαλείου, συλλογικό ναρκισσισμό, εξαιρετισμό, τοπικισμό, προγονολατρία, αλυτρωτισμό.

Το τρίτο πρόβλημα σχετίζεται με την ιστορική πείρα: ο πατριωτισμός αποτελεί γόνιμο έδαφος για τη λαϊκιστική προπαγάνδα και τείνει να εκτροχιάζεται. Όλες οι πολεμικές εκστρατείες στην ιστορία (π.χ. οι παγκόσμιοι πόλεμοι, η αμερικανική επέμβαση στο Βιετνάμ, ο διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας, η εισβολή στο Ιράκ), όλα τα μαζικά εγκλήματα (από το Ολοκαύτωμα μέχρι τη γενοκτονία στη Ρουάντα), όλα τα αποσχιστικά κινήματα και οι περιφερειακές συγκρούσεις εξελίσσονται στη βάση κάποιας εκδοχής του πατριωτισμού, κάποιας δήθεν θεμελιώδους «διαφοράς» από τους υπολοίπους. Υπό αυτή την έννοια οι κάτοικοι των Σκοπίων καθοδηγούνται έτσι ώστε να συνθέσουν μια πατριωτική ονειροφαντασία με πρωταγωνιστές τους Μακεδόνες βασιλείς, ενώ εμείς ―με το πλούσιο ιστορικό και γλωσσικό απόθεμα ― επιδεικνύουμε μια μάλλον φοβική ευθιξία. Αυτή η ευθιξία είναι στοιχείο αυταρχικού πατριωτισμού ―σαν εκείνου που χαρακτηρίζει τις ΗΠΑ, μια επιθετική χώρα με δυσανεξία σε οποιαδήποτε επίκριση ή αμφισβήτηση του κύρους της.

Φαινομενικά, ο πατριωτισμός είναι εκδήλωση αυτοεκτίμησης. Αλλά, στην πραγματικότητα, μαρτυρεί απότομες διακυμάνσεις μεταξύ εθνικά υπερήφανης και ευάλωτης ταυτότητας. Το ναζιστικό παράδειγμα είναι εύγλωττο: οι Γερμανοί υπάκουσαν στις επιθυμίες του Χίτλερ, όχι μόνο επειδή επείσθησαν ότι ήταν ανώτερη φυλή αλλά και επειδή οι Εβραίοι απειλούσαν την καθαρότητα και τον πολιτισμό τους. Έχουμε, ως Έλληνες, παρόμοιες φοβίες, χαμηλότερης έντασης: ταυτοτικό πανικό έναντι της Ευρώπης (φοβόμαστε μήπως χαθεί η περίφημη ελληνικότητά μας εξαιτίας του οδοστρωτήρα της παγκοσμιοποίησης) και ταυτοτικό πανικό μειονοτικού τύπου, τύπου Gay Pride ας πούμε, λες και κάποιος δεν μας αναγνωρίζει και δεν μας παραδέχεται.

Δεν είμαστε εξαίρεση σε τίποτα απ’ όλ’ αυτά. Ίσως είμαστε εξαίρεση στο ότι πιστεύουμε ότι είμαστε εξαίρεση. Όμως, αν θέλουμε να στηρίξουμε τον πολιτιστικό μας εξαιρετισμό και να τον αξιοποιήσουμε στις διεθνείς μας σχέσεις, οφείλουμε να τονίσουμε τον «πολιτιστικό» χαρακτηρισμό· δηλαδή να αποκτήσουμε σύγχρονο πολιτισμό, παιδεία, πολιτική αρετή ― κι αν το εκπολιτιστικό έργο του Αλεξάνδρου μάς συγκινεί και μας κινητοποιεί, ο δρόμος είναι ανοιχτός για να δώσουμε τα «φώτα» στους γειτονικούς λαούς. Αφού φωτιστούμε εμείς οι ίδιοι: αλλιώς βάζουμε το κάρο μπροστά από το βόδι και γινόμαστε ελαφρώς γελοίοι όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν που, στη Ρωσία των ολιγαρχών και της μαφίας, υπαινίσσεται την Τρίτη Ρώμη.

* Η Σώτη Τριανταφύλλου είναι μέλος της Επιτροπής Διαλόγου Στο Ποτάμι

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Τεράστιε Μίκη!!! Falcon Heavy.... »

Προσθήκη σχολίου

Σιγουρευτείτε πως έχετε εισάγει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες με το σύμβολο (*). Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

Copyright © 2011-2017 lifespeed.gr

cpr certification online
cpr certification onlinecpr certification onlinecpr certification online
CPR certification onlineCPR certification onlineCPR certification online