Μυρτιά η αγαπημένη και η τραγουδισμένη

…Στα παραθύρια τα πλατιά

χαμογελούσε μια μυρτιά…

Πες μου, μυρτιά, να σε χαρώ:

Που θα βρω χώμα, θα βρω χώμα και νερό

να ξαναχτίσω μια φωλιά

για της αγάπης τα πουλιά;…

Και ποιος δεν έχει τραγουδήσει ή τουλάχιστον ακούσει αυτό το υπέροχο τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη με τους στίχους του Νίκου Γκάτσου. 

Αγαπημένο μου φυτό η μυρτιά, ειδικά αυτή την εποχή που είναι γεμάτη από τους μικροσκοπικούς μπλε-μωβ ή άσπρους καρπούς της αλλά και την άνοιξη που τα λευκά της άνθη είναι χάρμα οφθαλμών.

Λέγεται ότι η παλαιότερη αναφορά για την μυρτιά βρίσκεται στο Έπος του Γκιλγκαμές της Βαβυλωνίας, το αρχαιότερο γνωστό λογοτεχνικό έργο. «Μάζεψα ξύλα και καλάμια και κέδρα και μυρτιά. Όταν οι Θεοί μυρίστηκαν τη γλυκιά μυρουδιά, μαζεύτηκαν σαν μύγες πάνω στη θυσία.»

Η Μυρτιά (Myrtus communis) ανήκει στην οικογένεια των Μυρτοειδών (Myrtaceae). Είναι αείφυλλος θάμνος, γι’ αυτό και θεωρείται και σύμβολο νεότητας και ομορφιάς. Τα άνθη του είναι λευκά και ο καρπός σφαιρικός σφικτός σκουρόχρωμος ή λευκός. 

Ο μύθος λέει ότι η θεά Αθηνά μεταμόρφωσε την φίλη της την Μυρσίνη που ψυχορραγούσε και της έδωσε τη μορφή του θάμνου της μυρτιάς. Γι’ αυτό η μυρτιά ονομάζεται και Μυρσίνη. Έτσι την ονόμαζε και ο Διοσκουρίδης, ενώ ο Θεόφραστος την ανέφερε ως Μυρρίνη ή Μύρρινο αλλά και Μυρσίνη, ο δε Πίνδαρος ως Μυρτίνη.

Αν κοιτάξουμε ένα φύλλο μυρτιάς μπροστά από φως θα δούμε διάφανες μικρές κηλίδες. Αυτές δεν είναι άλλο από τους αδένες που περιέχουν αιθέριο έλαιο. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν και γι’ αυτό ένα μύθο. Έλεγαν ότι η Φαίδρα, η γυναίκα του Θησέα, πολύ ερωτευμένη με τον γιο του Ιππόλυτο, τον παρατηρούσε να γυμνάζει το αθλητικό σώμα του, και απογοητευμένη γιατί αυτός δεν ανταποκρινόταν, από την αμηχανία της τρυπούσε τα φύλλα του φυτού με τη βελόνα της πριν κρεμαστεί από τα κλαδιά της μυρτιάς. Σε μια άλλη εκδοχή του μύθου τρυπούσε τα φύλλα για να εκδικηθεί τη θεά Αφροδίτη, της οποίας η μυρτιά ήταν ιερό φυτό. 

Οι αρχαίοι εκτιμούσαν την μυρτιά και την φύτευαν ως καλλωπιστικό φυτό, κοντά στους ναούς. Με τους καρπούς και τα φύλλα παρασκεύαζαν ένα αρωματικό κρασί, καθώς και αρωματικό λάδι. Με φύλλα μυρτιάς ή μύρτα αρωματίζονταν κρέατα, κυνήγι, ψάρι και ξερά σύκα, ενώ έψηναν κρέας και ψάρι πάνω σε μία στρώση από κλαδιά μυρτιάς. 

Με στεφάνια μυρτιάς στολίζονταν οι αρχαίοι σε όλους, σχεδόν, τους τομείς. Την ευρεία χρήση αποδεικνύει το όνομα της αθηναϊκής αγοράς στεφανιών «μυρρίναι». Στα Παναθήναια τα φορούσαν οι μελλόνυμφοι κατά την τελετή του γάμου αλλά και οι συμποσιαστές, οι αττικοί δημόσιοι υπάλληλοι και οι ρήτορες. Επίσης, οι νικητές των Ολυμπιακών Αγώνων, πριν το στεφάνι κότινου (ελιάς), στεφανώνονταν με μυρτιές. Οι περίφημοι κοσμηματοποιοί της αρχαιότητας έφτιαχναν εξαιρετικά κοσμήματα σε σχήμα φύλλων και καρπών μυρτιάς. Ένα υπέροχο χρυσό στεφάνι από μυρτιά βρέθηκε στους μακεδονικούς βασιλικούς τάφους της Βεργίνας στη Βόρεια Ελλάδα. Με κλαδιά και στεφάνια μυρτιάς στολίζονταν και οι τάφοι. Η Ηλέκτρα του Ευριπίδη παραπονιέται, ότι κανείς δεν τίμησε τον τάφο του Αγαμέμνονα με κλαδιά μυρτιάς. 

Ο Θεόφραστος πίστευε, πως μερικά δέντρα δείχνουν να αγαπιούνται και αναφέρει, ότι η μυρτιά και η ελιά συνηθίζουν να πλέκουν τις ρίζες μεταξύ τους, έτσι ώστε ο καρπός της μυρτιάς να γίνει τρυφερός και γλυκός, ενώ η ελιά να προστατεύει τη μυρτιά από τον ήλιο και τον άνεμο.

Σύμφωνα με τη λαϊκή σοφία, η μυρτιά απομακρύνει όλα τα κακά από τον χώρο. Το θυμίαμα με μύρτα φέρνει ηρεμία και ειρήνη, μεταφέρει αυτοπεποίθηση και θάρρος, διώχνει τους πόνους της ζωής και της ψυχής, υποστηρίζει τη συγχώρεση και προσφέρει έτσι την βάση για νέο ξεκίνημα. Στην συμβολική γλώσσα των λουλουδιών: το άνθος της σημαίνει σε έχω ερωτευτεί από καιρό και το κλωνί της σε αγαπώ σταθερά.

27.11.2022