Το Συμβούλιο κατέληξε σε συμφωνία σχετικά με τη μερική διαπραγματευτική του θέση σχετικά με τον κανονισμό και το ειδικό πρόγραμμα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», του δέκατου προγράμματος-πλαισίου της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» αποτελεί βασικό στοιχείο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ), του επταετούς σχεδίου δαπανών της ΕΕ. Έχει σχεδιαστεί για να προωθήσει την επιστημονική αριστεία, να ενισχύσει την οικονομική ανταγωνιστικότητα και να αντιμετωπίσει τις παγκόσμιες κοινωνικές προκλήσεις. Εκτός από την προτεινόμενη σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού από την Επιτροπή, η συμφωνημένη θέση του Συμβουλίου για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» προβλέπει στενή σύνδεση με το μέσο ανταγωνιστικότητας της ΕΕ στο επόμενο ΠΔΠ, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ECF), για να διευκολυνθεί η απρόσκοπτη πορεία στήριξης των επενδύσεων.
Η θέση του Συμβουλίου είναι «μερική», επειδή εξαιρεί οικονομικά και οριζόντια ζητήματα, τα οποία συζητούνται επί του παρόντος στο πλαίσιο των συνολικών διαπραγματεύσεων για το επόμενο ΠΔΠ που καλύπτει την περίοδο 2028 έως 2034, καθώς και τα στοιχεία που συνδέονται με τις επερχόμενες νομοθετικές πρωτοβουλίες σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ), οι οποίες θα ολοκληρώσουν τη δέσμη μέτρων «Ορίζων Ευρώπη» (2028-2034). Η προσωρινή συμφωνία αναφέρεται στις δύο νομοθετικές προτάσεις της δέσμης μέτρων «Ορίζων Ευρώπη»: τον κανονισμό για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου, καθώς και τους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης, και την απόφαση του Συμβουλίου για τη θέσπιση του ειδικού προγράμματος υλοποίησης του «Ορίζων Ευρώπη».
|
«Η έρευνα και η καινοτομία συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα στρατηγικά πλεονεκτήματα της Ευρώπης. Επενδύοντας στην επιστημονική αριστεία και μετατρέποντας την πρωτοποριακή έρευνα σε καινοτόμα προϊόντα, τεχνολογίες και βιομηχανίες, ενισχύουμε την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Η κυπριακή προεδρία υλοποίησε το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» με αυτή τη φιλοδοξία, ενισχύοντας τον ρόλο της ως βασικού μέσου για την εξασφάλιση της θέσης της Ευρώπης στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας καινοτομίας και τη μετατροπή της γνώσης σε απτά οφέλη για την οικονομία, την κοινωνία και την ασφάλειά μας.» |
| Νικόδημος Δαμιανού, Υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής της Κυπριακής Δημοκρατίας |
Κύρια στοιχεία της θέσης του Συμβουλίου
Η θέση του Συμβουλίου αντικατοπτρίζει έναν ισορροπημένο συμβιβασμό σε όλα τα κύρια στοιχεία του προγράμματος-πλαισίου. Ενισχύει τη συμμετοχή των κρατών μελών στον καθορισμό στρατηγικών προτεραιοτήτων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», διευκρινίζει τους στενούς δεσμούς με το ECF, καθώς και εισάγει βελτιώσεις και πρόσθετες διασφαλίσεις σχετικά με τις ευρωπαϊκές εταιρικές σχέσεις, την ασφάλεια της έρευνας και την υποστήριξη της καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων των εφαρμογών διπλής χρήσης και της άμυνας. Ενισχύει επίσης οριζόντιες αρχές όπως η ισότητα των φύλων, τα μέτρα απλούστευσης προς όφελος των δικαιούχων, καθώς και η ευρεία και διαφοροποιημένη συνεργασία σε ολόκληρη την Ένωση.
Μια πιο συνεκτική δομή τεσσάρων πυλώνων
Η θέση του Συμβουλίου εισάγει βελτιώσεις σε διάφορα στοιχεία των τεσσάρων πυλώνων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», ενισχύοντας ιδίως τον στρατηγικό ρόλο του Συμβουλίου και των κρατών μελών. Στο πλαίσιο του Πυλώνα Ι (Επιστήμη Άριστης), γίνονται προσαρμογές στη διακυβέρνηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας και προστίθεται έμφαση στους ερευνητές που βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους. Ο Πυλώνας ΙΙ (Ανταγωνιστικότητα και Κοινωνία) παρέχει περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με τη συνιστώσα της «κοινωνίας» και διατηρεί την ισορροπία μεταξύ της έρευνας από τη βάση προς την κορυφή και των προτεραιοτήτων πολιτικής. Προβλέπεται σαφής διαδικασία για τη συμμετοχή των κρατών μελών στον καθορισμό προτεραιοτήτων ολόκληρου του πυλώνα, και κυρίως των ευρωπαϊκών συμπράξεων. Ο Πυλώνας ΙΙΙ (Καινοτομία) διευρύνει τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας, επιτρέποντας την υποστήριξη της καινοτομίας σε υπερσύγχρονες τεχνολογίες —συμπεριλαμβανομένης της περιορισμένης υποστήριξης σε εφαρμογές άμυνας. Τέλος, στον Πυλώνα IV (Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας), η συμφωνία παρέχει στο Συμβούλιο πιο εξέχοντα ρόλο στον συνορισμό των τομέων υποστήριξης υποδομών και αναπτύσσει περαιτέρω το πλαίσιο για τη διεύρυνση των μέτρων.
Μοντέλο διακυβέρνησης και καθορισμού προτεραιοτήτων
Το μοντέλο διακυβέρνησης που προτείνεται από τη θέση του Συμβουλίου ενισχύει σημαντικά τον ρόλο του Συμβουλίου και των κρατών μελών στη διαμόρφωση της στρατηγικής κατεύθυνσης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, ιδίως σε σχέση με τη συνιστώσα της συνεργατικής έρευνας και καινοτομίας, διατηρώντας παράλληλα την αυτοτελή φύση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και τον προσανατολισμό της στην αριστεία.
Σαφέστερες και ισχυρότερες ευρωπαϊκές συνεργασίες
Η θέση του Συμβουλίου διευκρίνισε και ενίσχυσε τις διατάξεις σχετικά με τις ευρωπαϊκές συμπράξεις μεταξύ της Ένωσης και δημόσιων ή/και ιδιωτικών εταίρων —όπως βιομηχανικών ενώσεων, κρατών μελών, πανεπιστημίων και ιδρυμάτων— για την αντιμετώπιση ευρωπαϊκών και παγκόσμιων προκλήσεων, καθώς και για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Το Συμβούλιο και τα συμβουλευτικά του όργανα θα έχουν ισχυρότερο ρόλο στον προσδιορισμό των τομέων προτεραιότητας και στη διαμόρφωση της στρατηγικής κατεύθυνσης των συμπράξεων. Προτείνεται μια ισχυρότερη προσέγγιση κύκλου ζωής που να καλύπτει τη δημιουργία, την παρακολούθηση, την αξιολόγηση και τη σταδιακή κατάργηση των συμπράξεων, βελτιώνοντας παράλληλα τη συνοχή με άλλα προγράμματα της Ένωσης.
Μέτρα απλούστευσης μέσω σαφέστερων κανόνων συμμετοχής
Για να υποστηρίξει την απλούστευση, η θέση του Συμβουλίου διευκρινίζει τους κανόνες επιλεξιμότητας και αξιολόγησης προτάσεων, καθιστώντας τη συμμετοχή στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» πιο διαφανή και απλοποιημένη. Οι διαδικασίες αξιολόγησης και υλοποίησης στοχεύουν στη βελτίωση της πρόσβασης, του ανοιχτού χαρακτήρα και του αντίκτυπου της χρηματοδότησης της Ένωσης. Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν απλουστευμένες επιλογές κόστους για τις Δράσεις Marie Skłodowska-Curie (MSCA), ευρύτερη χρήση εφάπαξ χρηματοδότησης και μειωμένες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων για τη μείωση του διοικητικού φόρτου και του κινδύνου σφαλμάτων. Το κείμενο απλοποιεί επίσης την επιστροφή των δαπανών προσωπικού μέσω της χρήσης μοναδιαίων δαπανών προσωπικού, βοηθώντας τους συμμετέχοντες να μειώσουν την πολυπλοκότητα και να διευκολύνουν την υποβολή εκθέσεων.
Έρευνα στον τομέα της ασφάλειας και της καινοτομίας για έργα διπλής χρήσης και άμυνας
Η θέση του Συμβουλίου θεσπίζει ένα ισχυρό και εξειδικευμένο πλαίσιο για τον εντοπισμό, την αξιολόγηση και τον μετριασμό των κινδύνων που σχετίζονται με τις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας. Διευκρινίζει τους περιορισμούς και τις διασφαλίσεις συμμετοχής μέσω μιας προσέγγισης βασισμένης στον κίνδυνο και αναλογικής, αντιμετωπίζοντας έτσι τις ανησυχίες για την ασφάλεια, διατηρώντας παράλληλα τον ανοιχτό χαρακτήρα της έρευνας και της καινοτομίας στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Σύμφωνα με την προσέγγιση της ασφάλειας της έρευνας και την ανάγκη διατήρησης του κυρίως μη στρατιωτικού προσανατολισμού του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», η υποστήριξη στο πλαίσιο του Πυλώνα II για εφαρμογές διπλής χρήσης θα ενσωματωθεί εξαρχής. Επιπλέον, εισάγονται ενισχυμένοι έλεγχοι και ισορροπίες για την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας σε εφαρμογές διπλής χρήσης και σχετικές με την άμυνα. Συνολικά, τα μέτρα αυτά διασφαλίζουν ένα ισχυρό, ασφαλές και διαφανές πλαίσιο για την υποστήριξη κρίσιμων δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, διπλής χρήσης και σχετικής με την άμυνα.
Μια προσέγγιση διεύρυνσης προσανατολισμένη στην πρόοδο
Η θέση του Συμβουλίου προωθεί τη βιώσιμη σύγκλιση στην έρευνα και την καινοτομία, βασιζόμενη στην πρόοδο των χωρών που βρίσκονται σε φάση διεύρυνσης (κράτη μέλη που υστερούν στις επιδόσεις τους στην έρευνα και την καινοτομία) και των χωρών σε φάση μετάβασης (αυτών που καλύπτουν την υστέρηση για να εξέλθουν από το καθεστώς διεύρυνσης). Υποστηρίζει τα τρέχοντα μέσα διεύρυνσης και επιτρέπει νέα μέτρα για την υποστήριξη της προόδου αυτών των κρατών μελών. Αυτές οι διατάξεις αποτελούν μέρος της ευρύτερης ισορροπίας της δέσμης μέτρων, η οποία συνδέεται στενά με τις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις για το ευρύτερο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ).
Επόμενα βήματα
Η μερική διαπραγματευτική θέση χρησιμεύει ως εντολή του Συμβουλίου για την έναρξη συζητήσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη». Η απόφαση σχετικά με τον προϋπολογισμό του προγράμματος για την περίοδο 2028-2034 θα εξαρτηθεί από την τελική συμφωνία για το επόμενο ΠΔΠ.
Μια συμφωνία για το συνολικό ΠΔΠ έως το τέλος του 2026 θα επιτρέψει την έκδοση νομοθετικών πράξεων το 2027 και θα διασφαλίσει ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ θα φτάσει στους δικαιούχους χωρίς διακοπή από τον Ιανουάριο του 2028.
Φόντο
Το επόμενο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» προτάθηκε από την Επιτροπή στις 16 Ιουλίου 2025. Το «Ορίζων Ευρώπη» είναι ένα αυτόνομο πρόγραμμα που συνδέεται στενά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ECF). Το πρόγραμμα βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες:
- Ο Πυλώνας Ι θα επικεντρωθεί στην αριστεία στην επιστήμη, επεκτείνοντας το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, υποστηρίζοντας εξαιρετικούς ερευνητές και ενισχύοντας το Κοινό Κέντρο Ερευνών.
- Ο Πυλώνας II στοχεύει στην ενίσχυση της συνεργατικής έρευνας που υποστηρίζει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και αντιμετωπίζει σημαντικές κοινωνικές προκλήσεις.
- Ο Πυλώνας III θα ενισχύσει την καινοτομία επεκτείνοντας το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας για την υποστήριξη έργων υψηλού κινδύνου και ανατρεπτικών έργων, συμπεριλαμβανομένων των νεοσύστατων επιχειρήσεων στον τομέα της άμυνας και των νεοσύστατων επιχειρήσεων διπλής χρήσης.
- Ο Πυλώνας IV θα προωθήσει έναν ισχυρότερο Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας, συμπεριλαμβανομένης μιας αναμορφωμένης συνιστώσας διεύρυνσης και νέας υποστήριξης για τις ερευνητικές και τεχνολογικές υποδομές.
27.6.2026
