Θέατρο

ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ “Η ΦΟΝΙΣΣΑ” ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ από την θεατρολόγο Σοφία Σταθάτου

Παρακολουθήσαμε την παράσταση <Η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη> από την ομάδα Φάος σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή στο θέατρο Χώρος. Η σκηνοθετική προσέγγιση απομακρύνεται συνειδητά από την αφηγηματική αναπαράσταση του Παπαδιαμαντικού κειμένου και στρέφεται προς μία σκηνική σύνθεση που λειτουργεί περισσότερο ως κατάσταση παρά ως ιστορία. Η παράσταση δεν εστιάζει στο να διηγηθεί την ζωή της Φραγκογιαννούς, αλλά να την εγκλωβίσει σε έναν σκηνικό& ηχητικό μηχανισμό όπου η ενοχή, η βία και η κοινωνική ασφυξία αποκτούν σωματική υπόσταση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σκηνοθετική αντιμετώπιση του χορού, όπου τα παιδιά εντάσσονται ως ισότιμα μέλη, χωρίς ιεραρχικές ή διακριτές πρωταγωνιστικές θέσεις. Έτσι ενισχύεται η συλλογική δράση, ενώ παράλληλα διατηρείται μια ισορροπία ανάμεσα στην συμμετοχή και τον σεβασμό των εκφραστικών τους ορίων.

Η Φραγκογιαννού δεν προβάλλεται ως μεμονωμένος χαρακτήρας με ψυχολογικό βάθος, αλλά ως φορέας μίας συλλογικής συνθήκης. Η παρουσία των υπόλοιπων ηθοποιών, που λειτουργούν συχνά ως χορικό σώμα, ενισχύει την αίσθηση ότι το έγκλημα δεν γεννιέται από μία ατομική παρεκτροπή, αλλά από μία κοινωνία που αναπαράγει σιωπηρά τη βία. Η γυναίκα, η φτώχεια και η θρησκευτική ενοχή συνυπάρχουν σε ένα ενιαίο πλέγμα, χωρίς η σκηνοθεσία να επιδιώκει να προσφέρει ηθική λύτρωση ή σαφή καταδίκη.

Επιπρόσθετα, η αποσπασματική ανάγνωση του κειμένου λειτουργεί ως αναλογικό στοιχείο, χωρίς όμως να αναιρεί τη σωματική και τελετουργική διάσταση της παράστασης. Με περιορισμένα σκηνικά[κουτιά, γραφομηχανές, δοχεία, χώμα και νερό] και βασικό άξονα τα σώματα και τις φωνές των ηθοποιών, η παράσταση προσφέρει μια σύγχρονη ουσιαστική σκηνική ανάγνωση του διηγήματος.

Μια αξιόλογη προσπάθεια της ομάδας Φάος από νεαρά παιδιά, καθώς ανταποκρίθηκαν με ακρίβεια στις απαιτήσεις του χορού, διατηρώντας ρυθμό και σκηνική πειθαρχία .Οι φωνές τους στο τραγούδι άκρως εντυπωσιακές και η παρουσία τους, φορτισμένη σημασιολογικά λόγω της θεματικής του έργου. Έτσι ενισχύεται η αίσθηση της ευαλωτότητας, χωρίς να καταφεύγουμε σε ρεαλιστική αναπαράσταση.

Εν κατακλείδι, η Φραγκογιαννού στο τέλος παραμένει ανοιχτή πληγή, δεν παρουσιάζεται ως τραγική ηρωίδα, ούτε ως τέρας. Η σκηνοθεσία του Αμπατζή δεν επιχειρεί να συμφιλιώσει τον θεατή με το κείμενο του Παπαδιαμάντη, αλλά να τον φέρει αντιμέτωπο με την διαχρονική σκληρότητα. Πρόκειται για την ιστορία μιας γυναίκας που εγκλωβίστηκε στις συνθήκες της εποχής της ή για έναν καθρέφτη μιας κοινωνίας που εξακολουθεί να γεννά τη βία που καταδικάζει;

Γράφει η θεατρολόγος Σοφία Σταθάτου.

Η Φόνισσα

Του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Από την Ομάδα “Φάος”

Θέατρο Χώρος

Σκηνοθεσία: Θοδωρής Αμπαζής

Με τη δύναμη του λόγου

Από τις 26 Ιανουαρίου, κάθε Δευτέρα και Τρίτη στο Θέατρο Χώρος, η νεοσύστατη ομάδα “Φάος” παρουσιάζει μια θεατρική διασκευή της Φόνισσας, του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Η διασκευή και η σκηνοθεσία έγινε από τον γνωστό για τις μουσικοθεατρικές του προσεγγίσεις, σκηνοθέτη Θοδωρή Αμπαζή.

15 χρόνια μετά την εμβληματική παράσταση «Οι έμποροι των εθνών» (2011, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών) ο Θοδωρής Αμπαζής επιστρέφει στον Παπαδιαμάντη. Αυτή τη φορά συνεργάζεται με 14 νέους ηθοποιούς που ερμηνεύουν το κείμενο του Παπαδιαμάντη με ακρίβεια, ευαισθησία και χιούμορ.

Ως άψογα συντονισμένα μέλη μιας συμφωνικής ορχήστρας, μετατρέπουν την περίφημη γλώσσα του Παπαδιαμάντη -ομιλούμενη λαϊκή γλώσσα, σκιαθίτικοι ιδιωματισμοί, μικτή καθαρεύουσα με στοιχεία δημοτικής, αλλά και αμιγής καθαρεύουσα- σε μουσικοθεατρικές χειρονομίες, προβάλλοντας τον ηχητικό πλούτο του κειμένου και μετατρέποντας την «εσωτερική μουσική» σε σκηνική δράση. Όλα ορίζονται από μια τρισδιάστατη παρτιτούρα όπου κάθε ήχος, κάθε χειρονομία, ομαδικές και ατομικές χορογραφίες, πολυφωνικά τραγούδια και εμβόλιμα δραματικά επεισόδια δημιουργούν οπτικές και ηχητικές εικόνες και οδηγούν σε μια πολυσχιδή χορική αφήγηση.

Με λιγοστά σκηνικά αντικείμενα (14 κουτιά, τρεις γραφομηχανές, έναν κουβά, μπουκάλια με νερό και μια σκάφη πλυσίματος), αξιοποιώντας τα σώματα και τις φωνές των ερμηνευτών, η παράσταση συνιστά μια ανατρεπτική, καθηλωτική σκηνική ανάγνωση του διηγήματος, που τιμά τον μεγάλο ποιητή της πεζογραφίας μας και αναδεικνύει τον γλωσσικό πλούτο της ελληνικής γλώσσας, σε μία εποχή που η αυτή απερίσκεπτα συρρικνώνεται.

Η «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, που δημοσιεύτηκε το 1903 στο περιοδικό Παναθήναια, αποτελεί ένα από τα πιο σκοτεινά και επιβλητικά έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Στο κέντρο της δεσπόζει η Χαδούλα, η θλιβερή Φραγκογιαννού, μια γυναίκα σμιλεμένη από τη φτώχεια, την καταπίεση και τα άγρια ήθη της εποχής. Κουβαλώντας στο κορμί και στην ψυχή της τα σημάδια μιας ζωής που δεν της χαρίστηκε ποτέ, φτάνει στο σημείο να σκοτώνει κορίτσια για να τα “λυτρώσει” από τη μοίρα που η ίδια γνώρισε.

Καθώς οι πράξεις της πολλαπλασιάζονται, το σύμπαν γύρω της μοιάζει να στενεύει∙ άνθρωποι και συνειδήσεις την κυκλώνουν. Και στο τέλος, λίγο πριν την άβυσσο, η Φραγκογιαννού βρίσκεται αβοήθητη ανάμεσα στη γη και το θείο, σαν ψυχή που πάει να γλιστρήσει από τα χέρια της μοίρας προς μια δικαιοσύνη υπερκόσμια και αμείλικτη.