Το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης υποδέχτηκε το βράδυ της Τρίτης τη σπουδαία γαλλίδα σταρ Ζιλιέτ Μπινός στην κατάμεστη αίθουσα του Ολύμπιον για την ειδική προβολή του ντοκιμαντέρ In-I In Motion, που σηματοδοτεί το σκηνοθετικό ντεμπούτο της διάσημης και πολυβραβευμένης ηθοποιού.
Τη λαμπερή προσκεκλημένη του 28ου ΦΝΘ καλωσόρισε με θερμά λόγια ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ Ορέστης Ανδρεαδάκης. «Έχει συνεργαστεί με ορισμένους από τους κορυφαίους σκηνοθέτες του ευρωπαϊκού αλλά και του παγκόσμιου κινηματογράφου, έχει συνδέσει το πρόσωπό της με ταινίες-ορόσημα που έχουν χαραχτεί ανεξίτηλα στο μυαλό και στην καρδιά μας. Είναι Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου και έχει κερδίσει Όσκαρ, BAFTA, Σεζάρ, βραβεία ερμηνείας στα φεστιβάλ των Καννών, της Βενετίας, του Βερολίνου. To 2024 τής απονεμήθηκε εδώ στη Θεσσαλονίκη, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου, τιμητικός Χρυσός Αλέξανδρος. Έχοντας διανύσει μια μακρά πορεία μπροστά από την κάμερα αποφάσισε πρόσφατα να περάσει και πίσω από αυτή, και μάλιστα σκηνοθετώντας ένα ντοκιμαντέρ, ένα είδος με τις δικές του προκλήσεις και απαιτήσεις. Στην ταινία Ιn-I In Motion, που θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο στις ελληνικές αίθουσες από τη Feelgood, μας δείχνει ότι τα κατάφερε θαυμάσια, και ότι από εδώ και στο εξής το όνομά της δεν θα παραπέμπει αποκλειστικά σε μια σπουδαία ηθοποιό αλλά και σε μια σημαντική σκηνοθέτρια με προσωπικό βλέμμα, αισθητικό αποτύπωμα και χαρακτηριστική φωνή. Κυρίες και κύριοι, παρακαλώ υποδεχτείτε τη Ζιλιέτ Μπινός».
Η Ζιλιέτ Μπινός στον χαιρετισμό της ευχαρίστησε το Φεστιβάλ για την πρόσκληση, μιλώντας για την ιδέα στην οποία βασίστηκε η δημιουργία του ντοκιμαντέρ που σκηνοθέτησε: «Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση σε αυτό το ξεχωριστό μέρος. Γίνεται το δεύτερο σπίτι μου, κι ευχαριστώ όλους όσοι βρίσκονται εδώ. Πέρασα πολλούς μήνες σκεπτόμενη πώς να συνδυάσω αυτό το υλικό, το οποίο είχε γυριστεί από την αδερφή μου, τη σκηνοθέτρια Μαριόν Σταλένς, η οποία μου επέτρεψε να αξιοποιήσω το μη επεξεργασμένο υλικό μιας και είχε πολλά πλάνα που δεν είχε χρησιμοποιήσει. Η ανάγκη μου να δημιουργήσω αυτή την ταινία ήταν για να βιώσει το κοινό λίγο από το πώς είναι να βρίσκεσαι σε μια δημιουργική διαδικασία, η οποία είναι μια πολύ θολή συνθήκη. Δεν ξέρεις πού πηγαίνεις, αλλά εξακολουθείς να πηγαίνεις, επειδή έχεις την πεποίθηση ότι θα βρεις τον τόπο που ψάχνεις» ανέφερε αρχικά.
«Σε αυτή τη διαδικασία, υπάρχουν πολλοί φόβοι, αλλά και πολλά θαύματα που μπορούν να συμβούν. Είχαμε εντάσεις αλλά και πολλή χαρά που τα καταφέραμε, και γενικότερα υπήρχε πολλή πίστη που προήλθε από εμάς, αλλά και από δύο ανθρώπους, τη δασκάλα υποκριτικής Σούζαν Μπάτσον και τη διευθύντρια προβών Σου-Μαν Χσου. Προερχόμασταν από τέσσερις διαφορετικές ηπείρους, από πολλά και διαφορετικά μέρη του πλανήτη. Από την Ταϊβάν, την Αμερική, την Αφρική, το Μπαγκλαντές, το Λονδίνο, το Παρίσι, και αυτή ακριβώς ήταν η χαρά τού να μοιράζεσαι και να προσπαθείς να έχεις ένα κοινό όραμα. Επειδή και η Θεσσαλονίκη περιλαμβάνει πολλούς διαφορετικούς πολιτισμούς, όπως μαθαίνω κάθε φορά που την επισκέπτομαι, ελπίζω ότι αυτή η ταινία θα σας μιλήσει στην καρδιά και στο μυαλό» κατέληξε η Ζιλιέτ Μπινός.
Ακολούθησε η προβολή του ντοκιμαντέρ In-I In Motion, το οποίο αποτυπώνει τη δημιουργική της συνάντηση και συνεργασία με τον περίφημο βρετανό χορευτή και χορογράφο Άκραμ Καν. Μετά το τέλος της προβολής ακολούθησε Q&A, στο οποίο η διάσημη γαλλίδα σταρ μίλησε για τις πτυχές που εξερευνά η ταινία αλλά και το πώς βίωσε το πέρασμά της στη σκηνοθεσία. «Υπάρχει μια ιστορία που θέλω να μοιραστώ με τον κόσμο. Δεν ξέρω, αλλά με κάποιο τρόπο νιώθω ότι εμπνέω το μυαλό των ανθρώπων. Αυτός είναι ο στόχος. Όταν ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ ήρθε να δει την παράσταση, στο τέλος μού είπε ότι πρέπει να κάνω μια ταινία για αυτή. Δεν χρειαζόμουν λοιπόν κάτι περισσότερο, έτσι αποφάσισα να το κάνω. Και ήξερα με κάποιο τρόπο ότι ήταν μια σημαντική εμπειρία, επειδή η σύνδεση διαφορετικών ανθρώπων έχει πάντα ενδιαφέρον, επειδή προερχόμαστε από διαφορετικούς κόσμους. Ο χορός και υποκριτική φαίνονται σχεδόν αντιθετικοί κόσμοι, όμως το να προσπαθήσεις να βρεις έναν σύνδεσμο και έναν νέο τρόπο για να συνδεθούν αυτές οι δύο μορφές ήταν μια πρόκληση, ένα χρέος».
Όσο για σκεπτικό της όταν ξεκίνησε να δημιουργεί την ταινία, η Ζιλιέτ Μπινός δήλωσε: «Δεν ξέρω αν νιώσατε με κάποιο τρόπο ότι ήσασταν μέρος της δημιουργίας, αν νιώσατε όλη αυτή τη θολούρα και ορισμένες από τις εντάσεις, επειδή η ιδέα μου ήταν το κοινό να συμμετάσχει. Δεν προσπαθούσα να εξηγήσω τι έχουμε περάσει, ούτε να πω μια ιστορία για όσα έχουμε περάσει, με ενδιέφερε να επιτρέψω στο κοινό να γίνει κομμάτι της διαδικασίας». Σε ερώτηση για το πώς επέλεξε το τελικό υλικό της ταινίας, απάντησε: «Στην πραγματικότητα, η σκηνοθεσία είναι ο χώρος που αφήνουμε στο κοινό για να φανταστεί, επειδή δεν μπορούμε να εξηγήσουμε τα πάντα. Αυτές ήταν οι δυσκολίες, ωστόσο κράτησα πολλές όμορφες στιγμές. Η σκηνοθεσία έχει να κάνει με το να διαλέγεις και να είσαι επιλεκτικός με το τι αφήνεις. Σε διάφορα πλάνα που έχω επιλέξει φαίνομαι εντελώς γελοία, αλλά δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με αυτό: ως ηθοποιός και δημιουργός πρέπει σε κάποιες στιγμές να φαίνεσαι γελοίος, είναι μέρος της διαδικασίας. Και ο φόβος που αναδύεται είναι η πραγματική πρόσκληση. Όταν όμως απελευθερώνεσαι από τον φόβο, η αίσθηση είναι πραγματικά υπέροχη».
Στη συνέχεια, μίλησε για την επαφή της με την τέχνη του χορού και την αξία τού να δοκιμάζεις νέα πράγματα: «Ήταν ένα ταξίδι για αρχάριους. Και ήταν διασκεδαστικό γιατί μου έδειξε ότι μπορούμε να δοκιμάζουμε νέα πράγματα. Ορισμένες φορές δεν τολμάμε, επειδή φοβόμαστε μήπως μας κρίνουν ή φοβόμαστε ότι θα εξαπατήσουμε τον εαυτό μας ή τους άλλους. Αλλά αν έχεις πίστη και προσπαθείς κάθε μέρα, τότε θα συμβούν όμορφα πράγματα, τότε μπορούμε να μεταμορφωθούμε. Αυτή είναι πραγματικά η πολυτέλεια του να είσαι άνθρωπος, ότι υπάρχει μια μεταμόρφωση στον καθένα μας. Και γι’ αυτό ένιωσα ότι ήταν σημαντικό να δείξω την ταινία. Πιστεύω ότι πρέπει να τολμάμε να ταξιδέψουμε σε νέα μέρη, γιατί αυτό ακριβώς είναι το δώρο της ζωής».
ΠΡΟΕΡΧΟΜΑΣΤΑΝ ΑΠΟ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΗΠΕΙΡΟΥΣ, ΑΠΟ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ. ΕΠΕΙΔΗ ΚΑΙ Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΠΟΛΛΟΥΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥΣ, ΟΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΩ ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΟΜΑΙ, ΕΛΠΙΖΩ ΟΤΙ ΑΥΤΗ Η ΤΑΙΝΙΑ ΘΑ ΣΑΣ ΜΙΛΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ. – ΖΙΛΙΕΤ ΜΠΙΝΟΣ
Για τη σύνδεση μεταξύ δημιουργικότητας και αγάπης, η ίδια επισήμανε: «Το να δίνεσαι στη φωτιά της δημιουργίας είναι ό,τι καλύτερο. Η αγάπη είναι τόσο μεγάλη λέξη. Αναζητούμε την αγάπη και, φυσικά, μπορούμε να ερωτευτούμε. Όταν έρχεται η αγάπη μας ξαφνιάζει, είναι κάτι τόσο μεγάλο και χρειάζεται να είμαστε ικανοί να τη δεχτούμε, αυτό είναι που την καθιστά πιθανή» ανέφερε, αποκαλύπτοντας πως η πρώτη ιστορία που αναφέρεται στο ντοκιμαντέρ, σχετικά με τον έρωτα μιας 14χρονης στο σινεμά, συνέβη στην ίδια σε εκείνη την ηλικία.
Σε ερώτηση του Ορέστη Ανδρεαδάκη γιατί επέλεξε το είδος του ντοκιμαντέρ και αν σκέφτεται στο μέλλον να ασχοληθεί με τη μυθοπλασία, η Ζιλιέτ Μπινός διευκρίνισε: «Δεν μπορώ να πω ότι επέλεξα το ντοκιμαντέρ, το ντοκιμαντέρ ήταν που με επέλεξε. Όταν ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ είπε ότι “πρέπει να κάνεις ταινία για αυτή την παράσταση”, αμέσως ένιωσα ότι έχει δίκιο και ότι θα το κάνω. Αυτός ήταν λοιπόν που ένιωσε την ανάγκη, αλλά αμέσως μετά δεσμεύτηκα και εγώ απαντώντας θετικά στην παρότρυνσή του. Δεν ήξερα πότε θα συνέβαινε επειδή ήμουν πολύ απασχολημένη ως ηθοποιός, και όταν αγαπάς αυτό που κάνεις είναι πολύ δύσκολο να αποσυνδεθείς και να αφιερώσεις δύο χρόνια της ζωής σου κάνοντας κάτι τελείως διαφορετικό. Ωστόσο, είχα ήδη πει “ναι”, και για μένα οι λέξεις που βγαίνουν από το στόμα μας είναι συμβάσεις, τις οποίες πρέπει να τηρούμε ολόψυχα και ολοκληρωτικά». Όσο για το αν θα ασχοληθεί με τη μυθοπλασία, η απάντηση της Ζιλιέτ Μπινός άφησε όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά: «Η ζωή η ίδια είναι μυθοπλασία, οπότε θα δούμε στο μέλλον».
Ένα μοναδικό masterclass από τον κορυφαίο αμερικανό καλλιτέχνη και κινηματογραφιστή Μπιλ Μόρισον, με τίτλο «Αποκαλύπτοντας το κρυμμένο κάδρο» είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει το κοινό του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης την Τρίτη 10 Μαρτίου, στην αίθουσα Παύλος Ζάννας.
Το masterclass συνδέεται με το μεγάλο αφιέρωμα του Φεστιβάλ στα αρχεία, ενώ παράλληλα το 28ο ΦΝΘ διοργανώνει spotlight στον Μπιλ Μόρισον, φιλοξενώντας έξι ταινίες του σπουδαίου δημιουργού. Στο πλαίσιο του masterclass, o Μπιλ Μόρισον, «ο ποιητής των χαμένων ταινιών» όπως έχει χαρακτηριστεί από τους New York Times, παρουσίασε μέρος της δουλειάς του το οποίο περιλαμβάνει σπάνιες ή και μερικώς κατεστραμμένες εικόνες. Πιο συγκεκριμένα, ανέλυσε τις πρακτικές που έχει ακολουθήσει μέσα από μια μακριά και συνεχή διαδικασία αναζήτησης και διάσωσης αρχειακού υλικού, δίνοντας παράλληλα έμφαση στα ντοκιμαντέρ που έχουν βασιστεί σε φιλμ νιτρικής βάσης.
«Σας ευχαριστώ, είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος που βρίσκομαι εδώ, περάσαμε δύο πολύ όμορφες μέρες σε αυτή την αίθουσα. Στο σημερινό masterclass θα αξιοποιήσω την ευκαιρία για να σας δείξω μέρος της δουλειάς μου που δεν έχει παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ, πρόκειται για μικρότερης διάρκειας ταινίες, από τις οποίες θα δούμε κλιπ 3-4 λεπτών» ανέφερε ο Μπιλ Μόρισον στην αρχή του masterclass, αναφερόμενος επίσης στους ανθρώπους που αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης προκειμένου να ασχοληθεί με ταινίες που επαναπλαισιώνουν ξεχασμένες κινηματογραφικές εικόνες.
«Ξεκίνησα ως ζωγράφος αλλά κατέληξα στον κινηματογράφο, σε μια διαστατική τέχνη, και το οφείλω στον καθηγητή μου Ρόμπερτ Μπριρ, στο Cooper Union College, έναν διακεκριμένο animator, ζωγράφο και φωτογράφο, η δουλειά του οποίου με εντυπωσίασε διότι χρησιμοποιούσε τη φωτογραφία για να συνυφάνει τη φαντασία του με άλλες πηγές έμπνευσης, χτίζοντας δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Κάθε καρέ ήταν κι ένας διαφορετικός πίνακας. Ήταν εκείνος που με σύστησε επίσης στο έργο του συναδέλφου του, του μεγάλου πειραματικού κινηματογραφιστή Κεν Τζέικομπς, ο οποίος με τη σειρά του με έφερε σε επαφή με τη συλλογή εκτυπώσεων της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, μιας συλλογής αυθεντικών ταινιών της περιόδου 1896-1912, η οποία έχει διασωθεί σε χαρτί».
Ακολούθως, ο δημιουργός παρουσίασε κλιπ από τις μικρού μήκους ταινίες Fuji (1974) του Ρόμπερτ Μπριρ και Τοm Tom The Piper’s Son (1969) του Κεν Τζέικομπς, αλλά και από τις δικές του δημιουργίες Footprints (1992) και The Film of Her (1996), στην οποία μίλησε για την καθοριστική συμβολή του υπαλλήλου της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου Χάουαρντ Γουόλς στη διάσωση χιλιάδων αρχείων του περασμένου αιώνα. Ο αμερικανός καλλιτέχνης μίλησε επίσης για την επίπτωση της αποσύνθεσης στο νιτρικό φιλμ και για το πώς η εικόνα αποκτά νέο νόημα μέσα από τη φθορά, δείχνοντας αποσπάσματα από δύο φιλμ νιτρικής βάσης, με πρωταγωνιστές έναν μποξέρ και έναν χορευτή Σούφι. Αμέσως μετά, στάθηκε στην προέλευση και στη διαδρομή που έχει διανύσει το αρχειακό υλικό μέχρι να εντοπιστεί και οπτικοποιηθεί από τον ίδιο.
«Πολλές φορές, πρόκειται για ιδιωτικές συλλογές που βρίσκονταν σε σοφίτες και υπόγεια και κατέληξαν σε βιβλιοθήκες συνήθως μέσω απογόνων, οι οποίοι τις κληρονόμησαν και τις δώρισαν, με αποτέλεσμα να βρουν τον δρόμο τους προς τον υπόλοιπο κόσμο. Πρόκειται για ένα πλούσιο αρχειακό υλικό δίχως ετικέτες για το οποίο κανείς δεν έδειξε ποτέ ενδιαφέρον εκτός από μένα» ανέφερε, δείχνοντας φωτογραφίες του ιδίου κατά την αναζήτηση, διάσωση και επεξεργασία του αρχειακού περιεχομένου. «Τα προηγούμενα χρόνια ήταν αδύνατον αυτό το υλικό να αναπαραχθεί οπτικά, τώρα όμως πολύ λεπτά φιλμ μπορούν να αντιγραφούν ψηφιακά με τα σύγχρονα σκάνερ. Κάπως έτσι, ξεκίνησε ένα νέο κεφάλαιο στην καριέρα μου, όπου επισκεπτόμουν συνέχεια τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ώστε να δω τι ταινία θα μπορούσα να δημιουργήσω από το υλικό που είχα ζητήσει να μου κρατήσουν».
Παράλληλα, μίλησε για τον τρόπο με τον οποίο οι εικόνες λειτουργούν ως έμπνευση για τη δουλειά του, παρουσιάζοντας ένα κλιπ από την ταινία Who By Water (2007) στην οποία αποτυπώνονται πορτρέτα με επιβάτες ατμόπλοιων, τα οποία εντόπισε σε ένα ερευνητικό κέντρο. «Μου φάνηκε ενδιαφέρουσα η δυναμική των πορτρέτων και η συμπεριφορά των ανθρώπων κατά τη λήψη των φωτογραφιών» σημείωσε χαρακτηριστικά. Ο Μπιλ Μόρισον παρουσίασε επίσης ένα κλιπ από την ταινία Η μεγάλη πλημμύρα (2013), που αποτυπώνει μια σημαντική στιγμή της αμερικανικής ιστορίας μέσα από μια συλλογή εικόνων που συνδυάζονται με το μοναδικό soundtrack του μουσικού Μπιλ Φρίζελ με τον οποίο ο Μόρισον ξεκίνησε να συνεργάζεται τη δεκαετία του ’90. Σημαντικό παράδειγμα της συνεργασίας τους βλέπουμε και στο The Mesmerist (2012), που ανακατασκευάζει μέσω του μοντάζ και της μουσικής μια νιτρική εκτύπωση της βωβής ταινίας The Bells (1926), η οποία επίσης παρουσιάστηκε στη διάρκεια του masterclass.
Ο Μπιλ Μόρισον μίλησε επίσης για ταινίες που είχαν ως βάση μία και μόνο σκηνή, όπως το Outerborough (2005), στο οποίο αναδιατυπώνεται σε split screen το αρχειακό υλικό που τραβήχτηκε το 1899 από το μπροστινό μέρος ενός τρόλεϊ καθώς αυτό διέσχιζε τη Γέφυρα του Μπρούκλιν. Αντίστοιχο παράδειγμα αποτελεί και το Release (2010), το οποίο βασίζεται σε μια σκηνή που κινηματογραφήθηκε το 1930 και απεικονίζει το πλήθος που συγκεντρώθηκε έξω από τις φυλακές της Φιλαδέλφειας περιμένοντας να δει από κοντά την αποφυλάκιση του Αλ Καπόνε. Η σκηνή παρουσιάζεται με επαναλαμβανόμενα και κατοπτρισμένα αρχειακά πλάνα που αποτυπώνουν τον κόσμο ενόσω περιμένει έξω από τη φυλακή.
Ο πολυσχιδής καλλιτέχνης παρουσίασε επίσης κλιπ από τις ταινίες Light Is Calling (2004), στην οποία παρουσιάζεται μια φωτεινή ονειρική σκηνή μέσα από την ανακατασκευή ενός ασπρόμαυρου φιλμ σε αποσύνθεση, και Beyond Zero: 1914-1918 (2014), όπου έχει επεξεργαστεί αυθεντικά πλάνα ενός νιτρικού φιλμ από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το οποίο ανακάλυψε όταν επισκέφθηκε τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.
ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΩ ΑΥΤΑ ΤΑ ΠΛΑΝΑ ΜΕ ΕΝΑΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΤΡΟΠΟ, ΠΡΟΣΠΑΘΩΝΤΑΣ ΝΑ ΦΕΡΩ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ, ΙΣΩΣ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ, ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΧΑΜΕΝΩΝ ΨΥΧΩΝ, ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΡΩΓΜΕΣ. – ΜΠΙΛ ΜΟΡΙΣΟΝ
Απαντώντας σε ερωτήσεις για τη δημιουργική διαδικασία που ακολουθεί, ο Μπιλ Μόρισον περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο συνεργάζεται με τους μουσικούς, διευκρινίζοντας αν προηγείται η δημιουργία της μουσικής ή η οπτικοποίηση των σκηνών: «Για κάθε πρότζεκτ ισχύει κάτι διαφορετικό. Συνήθως δίνω στον συνθέτη μια γενική ιδέα και του δείχνω πλάνα ώστε να γίνει ο συγκερασμός με τη μουσική. Θέλω ο μουσικός να έχει αυτονομία για να δημιουργήσει με τους δικούς του όρους. Όταν ολοκληρωθεί η σύνθεση, καταλήγουμε στην τεχνική μορφή και προσαρμόζουμε τη μουσική στην εικόνα. Στην πραγματικότητα, είναι μια διαδικασία που εξελίσσεται παράλληλα».
Αναφορικά με τον τρόπο που επεξεργάζεται το υλικό ο Μπιλ Μόρισον δήλωσε: «Μέχρι το 2010 ήταν δύσκολο να αντιγράψουμε νιτρικό φιλμ. Ωστόσο, από το 2010 και μετά αποκτήσαμε τη δυνατότητα για σκαναρίσματα υψηλής ανάλυσης, ακόμη και για φιλμ που ήταν σε κατάσταση αποσύνθεσης, και ήμασταν σε θέση να τα διασώσουμε». Σε ερώτηση σχετικά με τη διαδικασία για την απόκτηση άδειας χρήσης του αρχείου, επισήμανε πως υπάρχει ειδικό νομικό πλαίσιο στην Αμερική για υλικό παλαιότερα από 95 έτη, καθώς πλέον θεωρείται «κοινό κτήμα» με αποτέλεσμα να μην είναι αναγκαία η χορήγηση άδειας για τη χρήση του.
Απαντώντας στο πώς διαχωρίζει ποια αρχειακά υλικά πρέπει να χρησιμοποιήσει και ποια όχι, ο Μπιλ Μόρισον σημείωσε: «Πράγματι γίνεται κάτι σαν τη Λίστα του Σίντλερ, αλλά αν μπεις στη διαδικασία να διασώσεις όσα περισσότερα μπορείς προκύπτει μεγάλη πίεση. Επομένως, αντί να επισκέπτομαι το αρχείο αναζητώντας ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο, αναζητώ εκείνο που είναι στα πρόθυρα καταστροφής, και τα πρότζεκτ που δημιουργώ προέρχονται από αυτή την πηγή εικόνων. Πρόκειται για έναν διαφορετικό τρόπο ερευνητικής προσέγγισης».
Κλείνοντας, ο καλεσμένος του 28ου ΦΝΘ μίλησε για την εικαστική διάσταση των έργων του: «Πιστεύω ότι χρησιμοποιώ αυτά τα πλάνα με έναν καλλιτεχνικό τρόπο, προσπαθώντας να φέρω στο προσκήνιο την ευρύτερη, ίσως μεταφυσική, έννοια των χαμένων ψυχών, των πραγμάτων που βρίσκονται ανάμεσα στις ρωγμές. Πρόκειται για εικόνες που κανείς δεν έχει ξαναδεί. Τις βλέπουμε μία και μόνο φορά, εκτός αν τις έχουμε διασώσει. Έτσι, οι ταινίες με κάποιον τον τρόπο αποτελούν ένα είδος μεταφοράς για την ανθρωπότητα».
Στο πλαίσιο της Αγοράς του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 10 Μαρτίου, στην αίθουσα Φρίντα Λιάππα, η παρουσίαση των πρότζεκτ που συμμετέχουν στο φετινό Agora Docs in Progress.
Σκηνοθέτες και παραγωγοί από τη νοτιοανατολική Ευρώπη και τη Μεσόγειο είχαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν τα ντοκιμαντέρ τους σε αγοραστές, συμπαραγωγούς, εκπροσώπους πωλήσεων και προγραμματιστές διεθνών φεστιβάλ.
Το κοινό υποδέχτηκε και καλωσόρισε η επικεφαλής της Αγοράς Αγγελική Βέργου. «Είναι μεγάλη μας χαρά να βλέπουμε τόσους και τόσες πολλές από εσάς σήμερα εδώ και ευχόμαστε από καρδιάς να απολαύσετε τις συναντήσεις και τις προβολές που θα ακολουθήσουν τις επόμενες μέρες. Παράλληλα, μας λυπεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι κάποιοι από τους συμμετέχοντες δεν θα έχουν τη δυνατότητα να παρευρεθούν εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή, καθώς και των περιορισμών που έχουν τεθεί στις μετακινήσεις. Σε κάθε περίπτωση νιώθουμε χαρά και ευγνωμοσύνη που έχουμε την ευκαιρία να σας φιλοξενούμε και να σας παρέχουμε την υποστήριξη και καθοδήγηση που έχετε ανάγκη».
Τον λόγο πήρε στη συνέχεια ο Επικεφαλής Προγράμματος του Φεστιβάλ Γιώργος Κρασσακόπουλος, ο οποίος καλωσόρισε με τη σειρά του τους παρευρισκόμενους. «Είναι μεγάλη μας χαρά να έχουμε τα πρότζεκτ σας εδώ. Συνεργαζόμαστε πολύ στενά με την Αγορά και παρακολουθούμε όλα όσα κάνουν. Λένε “είθε να ζήσεις σε ενδιαφέροντες καιρούς”, αλλά δυστυχώς ο κόσμος γύρω μας φρόντισε ήδη γι’ αυτό. Αντ’ αυτού λοιπόν θα σας ευχηθώ να παρακολουθήσετε ενδιαφέροντα πρότζεκτ και να ακολουθήσουν ενδιαφέρουσες συναντήσεις».
Η Αγγελική Βέργου ευχαρίστησε την ομάδα της Αγοράς για τη σκληρή δουλειά της, καθώς και την ομάδα παραγωγής και τους συνεργάτες του Διεθνούς και του Ελληνικού Προγράμματος του Φεστιβάλ για την καθοριστική συμβολή τους στην επιλογή των πρότζεκτ. Ευχαρίστησε επίσης τους χορηγούς της Αγοράς, που κάθε χρόνο δίνουν πνοή σε νέες καλλιτεχνικές δημιουργίες. «Έχουμε εργαστεί σκληρά για να στήσουμε ένα πλούσιο και συναρπαστικό πρόγραμμα, το οποίο μπορείτε να ανακαλύψετε μέσα από τον κατάλογο της Αγοράς», τόνισε, σημειώνοντας πως, στο πλαίσιο σεβασμού προς το περιβάλλον, οι κατάλογοι από φέτος θα είναι διαθέσιμοι αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή. Παράλληλα, ζήτησε από τους συμμετέχοντες να διατηρήσουν την εμπιστευτικότητα, λόγω της ευαίσθητης φύσης και του σταδίου παραγωγής στο οποίο βρίσκονται τα πρότζεκτ που θα παρακολουθήσουν.
Στη συνέχεια, τον λόγο πήραν ο Μάνατζερ της Αγοράς και η Συντονίστρια του Docs in Progress, Θάνος Σταυρόπουλος και Έλενα Γαϊτανάρου, συστήνοντας την κριτική επιτροπή, η οποία απαρτίζεται από τους:
- Anja Dziersk | Sales agent & Festival manager, Rise And Shine World Sales – Γερμανία
- Ahmed Shawky | Κριτικός Κινηματογράφου, FIPRESCI & Επικεφαλής CineGouna Funding, El Gouna Film Festival – Αίγυπτος
- Ada Solomon | Παραγωγός, MicroFILM – Ρουμανία
«Φέτος η Αγορά παρουσιάζει δέκα πολύ όμορφες ταινίες. Θα παρακολουθήσουμε ένα δεκάλεπτο κλιπ με επιλεγμένες σκηνές από καθεμία και θα γνωρίσουμε τους συντελεστές τους μέσα από μια σύντομη παρουσίαση και ένα Q&A. Τον συντονισμό των παρουσιάσεων θα αναλάβει η Zeynep Güzel, η συνεισφορά της οποίας υπήρξε πολύτιμη στην καθοδήγηση των συμμετεχόντων. Πρόκειται για μια σπουδαία συνεργάτιδα της Αγοράς εδώ και χρόνια και ευελπιστούμε να ακολουθήσουν πολλά ακόμη» τόνισε ο Θάνος Σταυρόπουλος. Από την πλευρά της, η σκηνοθέτις και σύμβουλος από τη Γερμανία ευχαρίστησε το Φεστιβάλ και τους συνεργάτες της Αγοράς. «Έχετε δημιουργήσει μια πολύτιμη πλατφόρμα συνύπαρξης και συνεργασίας» υπογράμμισε, δίνοντας το έναυσμα για την έναρξη των παρουσιάσεων.
Οι ταινίες διαγωνίζονται για μια σειρά από σημαντικά βραβεία: το Βραβείο post-production υπηρεσιών από την εταιρεία Two Thirty Five (2|35), το βραβείο υποτιτλισμού από το Νεανικό Πλάνο, το βραβείο του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ) σε ελληνικό πρότζεκτ, το οποίο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 3.000 ευρώ, καθώς και ένα νέο βραβείο, το Βραβείο IMPRONTA FILMS, το οποίο παρέχει εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες που περιλαμβάνουν στρατηγική φεστιβάλ, marketing, promotion κ.α Επιπλέον, το Ίδρυμα Ωνάση απονέμει το Onassis Film Award, το οποίο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο των 5.000 ευρώ, σε ελληνικό πρότζεκτ της Αγοράς του Φεστιβάλ που συμμετέχει είτε στο Thessaloniki Pitching Forum είτε στο Agora Docs in Progress.
Τα πρότζεκτ του Agora Docs in Progress:
4ΜΜ ΜΕ 5ΜΜΕκτός συναγωνισμού
Σκηνοθεσία: Γιώργος Τελτζίδης, Παραγωγή: Onassis Culture – Χρήστος Σαρρής (creative producer), Βασίλης Παναγιωτακόπουλος, Ελλάδα
ΑΙΠΟΣ
Σκηνοθεσία: Χρήστος Αδριανόπουλος, Παραγωγή: Αντιγόνη Καπάκα – Alipnoos S.A, Συμπαραγωγή: Δέσποινα Μουζάκη – Breaking Wave Productions, Ελλάδα, Κύπρος
ΜΑΤΙ 2307
Σκηνοθεσία: Μαριάννα Κακαουνάκη, Παραγωγή: Μαριάννα Κακαουνάκη – Ενεργειακή Μεσημβρία, Ελλάδα
K.
Σκηνοθεσία: Παναγιώτης Παπαφράγκος, Παραγωγή: Παναγιώτης Παπαφράγκος, Στέλιος Μαυροδόντης – Dog Star Films, Ondřej Zima – Film Kolektiv, Leenke Ripmeester – Eye Filmmuseum-Amsterdam, Ελλάδα, Τσεχία, Ολλανδία
ΠΡΟΣΕΧΕ ΠΟΥ ΠΑΤΑΣ
Σκηνοθεσία: Σμαρώ Παπαευαγγέλου, Παραγωγή: Ηρώ Αηδόνη, Μίνα Ντρέκη – Marni Films, Ελλάδα
ANATOLIA
Σκηνοθεσία: Jeanne Nouchi, Παραγωγή: Maud Berbille – MB17 Films, Γαλλία
IMMORTAL FLOWERS
Σκηνοθεσία: Brian Logvinsky, Παραγωγή: Harrison Jaffee, Anna Konik – Catharsis Pictures, Tommaso Rositani – FFB Pictures Συμπαραγωγή: Eugene Rachkovsky – Tabor Production, ΗΠΑ, Ουκρανία
LANDWARDS
Σκηνοθεσία: Rama Ayasra, Παραγωγή: Asmahan Bkerat – Arkima Productions, Ιορδανία
OUR SEEDS (WT)
Σκηνοθεσία: Erhan Arik, Παραγωγή : Meryem Yavuz – Horovel Films, Συμπαραγωγή: Ρέα Αποστολίδη – Anemon Productions, Manuel Rees – Paradoks Filmproduktion, Τουρκία, Ελλάδα, Γερμανία
STRATUM
Σκηνοθεσία: Daniel Kötter, Marko Grba Singh, Παραγωγή: Jelena Angelovski – Obol Film, Συμπαραγωγή: Eroll Bilibani, Veton Nurkollari – DokuFest, Σερβία, Κόσοβο*
*Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν θίγει τις θέσεις ως προς το καθεστώς, είναι δε σύμφωνος με την UNSCR 1244/1999 και τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου για τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.
Την Τρίτη 10 Μαρτίου, στο πλαίσιο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, πραγματοποιήθηκε ανοιχτή συζήτηση με τίτλο «Πολιτισμός και υγεία: Ώρα για δράση», με αφορμή την πρόσφατη διεξαγωγή ευρωπαϊκής μελέτης που εξετάζει την καθοριστική συμβολή του πολιτισμού στην ψυχική και σωματική ευεξία.
Παράλληλα, παρουσιάστηκε το πιλοτικό πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού, μέσω του οποίου προτάσσεται η πολιτιστική συνταγογράφηση ως συμπληρωματική αγωγή για την ψυχική υγεία.
Το κοινό καλωσόρισε ο Μάνατζερ της Αγοράς Θάνος Σταυρόπουλος. «Το ξέρουμε, η τέχνη κάνει καλό. Πλέον γνωρίζουμε, και με επιστημονική τεκμηρίωση, ότι συμβάλλει και στην υγεία» ανέφερε, δίνοντας στη συνέχεια τον λόγο στην Άννα Κασιμάτη, Προϊσταμένη του Γραφείου MEDIA – Δημιουργική Ευρώπη. «Η συζήτηση που διεξάγεται σήμερα έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, γιατί ενώ η επιστήμη καταφέρνει καθημερινά να κάνει άλματα και να βρίσκει λύσεις, το περιβάλλον που φτιάχνουμε οι άνθρωποι δημιουργεί νέα προβλήματα. Η συνθήκη αυτή απαιτεί να επανεφεύρουμε τα εργαλεία που έχουμε ανάγκη για την προστασία της υγείας μας» τόνισε.
Τη σκυτάλη πήρε στη συνέχεια η Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Παραστατικών Τεχνών και Κινηματογράφου του Υπουργείου Πολιτισμού, η οποία μίλησε αρχικά για την έρευνα της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Κληθήκαμε το 2023 όλα τα κράτη της ΕΕ να συστήσουμε μια ομάδα ειδικών από τους κλάδους του πολιτισμού και της υγείας, με θέμα τον διάλογο μεταξύ των δύο» επεσήμανε, συμπληρώνοντας πως «υγεία δεν είναι μόνο η απουσία της νόσου, αλλά και η παρουσία της ευεξίας».
Η σημασία της ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα στη μετα-covid εποχή, φαίνεται να αναδεικνύεται σε μείζον ζήτημα, γεγονός που καθιστά την ανάγκη για δράση περισσότερο επιτακτική από ποτέ. Την ίδια στιγμή, με τη φαρμακολογία και την ιατρική να γνωρίζουν ταχύτατη εξέλιξη και το προσδόκιμο ζωής να επιμηκύνεται, τίθενται στο επίκεντρο ζητήματα όπως η μακροχρόνια φροντίδα, αλλά και η κοινωνική απομόνωση. Παράλληλα, ο ψηφιακός χρόνος που καταναλώνεται καθημερινά μπροστά σε οθόνες εντείνει το ζήτημα της μοναξιάς και της έλλειψης ουσιαστικής επικοινωνίας. «Σε αυτό το πλαίσιο, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να δημιουργήσουμε ένα οικοσύστημα αμοιβαίων ευκαιριών. Να ανακουφίσουμε το σύστημα υγείας, να μειώσουμε τη φαρμακευτική αγωγή, να παράσχουμε εξατομικευμένη φροντίδα και να συμβάλουμε στην απορρόφηση του υγειονομικού προσωπικού. Μέσα από τη θεραπεία μέσω της τέχνης δημιουργείται, επιπλέον, η δυνατότητα ανάπτυξης του πολιτισμού, αλλά πάνω απ’ όλα μια ουσιαστική παρέμβαση στην ψυχική, σωματική και πνευματική μας υγεία. Δομούμε μια διαφορετική κοινωνία, με καταπολέμηση του στίγματος, ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και βελτίωση του δείκτη ποιότητας ζωής» εξήγησε η Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη.
Στο πλαίσιο της έρευνας εξετάστηκαν καταρχάς οι «καλές πρακτικές» που εφαρμόζονται στη σύμπραξη πολιτισμού και υγείας ανά την Ευρώπη. «Ο πολιτισμός δεν αποτελεί μόνο δικαίωμα, αλλά και ζωτικό πόρο για την υγεία και εργαλείο για την ανοικοδόμηση μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας» υπογράμμισε η Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη. Μία από τις πρακτικές που αναδείχθηκαν από την έρευνα είναι και η Πολιτιστική Συνταγογράφηση. Έτσι, το Υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε στην υλοποίηση του έργου, το οποίο πλέον διανύει τα τελευταία βήματα ολοκλήρωσης της πιλοτικής του φάσης.
«Πρόκειται για μια πρωτοβουλία με μεγάλο αντίκτυπο από την πρώτη στιγμή, καταρχάς γιατί κατάφερε να ενταχθεί στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας “Ελλάδα 2.0”. Δεν ήταν μια αποσπασματική ιδιωτική πρωτοβουλία. Ξεκίνησε από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και, πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα, εξαπλώθηκε και στην περιφέρεια. Επιπλέον, ήταν εξαρχής κάτι πολύ στοχευμένο» σημείωσε αρχικά. Η διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της προσβασιμότητας σε ποικίλες μορφές τέχνης για ανθρώπους κάθε ηλικίας, καθώς και η υποστήριξη της έρευνας στον κλάδο της υγείας, είναι κρίσιμης σημασίας για την ανάπτυξη παρεμβάσεων που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των πολιτών σε δράσεις ως μέσο προαγωγής μιας ισορροπημένης εμπειρίας ζωής. «Η Πολιτιστική Συνταγογράφηση, ως συμπληρωματική αγωγή στην ψυχική υγεία, δίνει κίνητρο σε ανθρώπους που διαφορετικά μπορεί να μην έκαναν το πρώτο βήμα» τόνισε η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Παραστατικών Τεχνών και Κινηματογράφου του Υπουργείου Πολιτισμού.
Από την πλευρά της, η Μαρία Κοκορότσκου, Επιμελήτρια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων στο MOMus, εξήρε τα αντανακλαστικά των πολιτιστικών φορέων στο πλαίσιο του έργου. «Για πολλά χρόνια –όταν ήμασταν ακόμη Μουσείο Φωτογραφίας– λέγαμε ότι κάνουμε προγράμματα προσωπικής αυτογνωσίας. Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι πλέον μπορούμε να μιλάμε για Πολιτιστική Συνταγογράφηση. Η λέξη “συνταγογράφηση” αμέσως παραπέμπει σε ασθένεια. Στην πραγματικότητα όμως, αυτό που κάνουμε είναι θεραπευτικά προγράμματα, τα οποία πλέον αποκαλούνται “Εργαστήρια Εικαστικών Εφαρμογών”. Η λέξη θεραπεία, στο πλαίσιο αυτών των προγραμμάτων, χρησιμοποιείται με την ετυμολογική της προέλευση. Είναι η φροντίδα, μια κοινωνική παρέμβαση, και αναφέρεται περισσότερο στην έννοια της ανακούφισης» ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της πρόληψης.
«Ένα από τα σημεία στα οποία θέλω να επιμείνω είναι οι συνέργειες. Μια ασθένεια, είτε είναι ψυχική είτε όχι, έχει πολλές παραμέτρους. Για να την αντιμετωπίσουμε είναι αναγκαίες οι συνέργειες. Αν δεν είχαμε εντοπίσει όλους αυτούς τους φορείς που συνεργάστηκαν μαζί μας, η υλοποίηση των προγραμμάτων δεν θα ήταν δυνατή. Tο ζήτημα μάς αφορά όλους κατά τη γνώμη μου. Επιπλέον, είναι σημαντικό να αναφερθεί πως από αυτά τα προγράμματα δεν βγαίνουν κερδισμένα μόνο τα άτομα που είναι διαγνωσμένα με ζητήματα ψυχικής υγείας. Όλοι είμαστε εν δυνάμει ασθενείς, ιδιαίτερα σε μια κοινωνία όπου οι δυσκολίες είναι αυξημένες. Υπάρχει μια ασθένεια που λέγεται αγχώδης διαταραχή, η οποία δεν είναι αυτόματα ορατή. Ένα πολύ υψηλό ποσοστό ανθρώπων βιώνει τέτοιες καταστάσεις. Και είναι σημαντικό να έχουμε στο μυαλό μας πως τέτοιου είδους δράσεις μάς κάνουν πιο σοφούς, πιο ανθρώπινους» κατέληξε η Μαρία Κοκορότσκου.
