Tο Συμβούλιο ενέκρινε σύσταση σχετικά με τη χάραξη ενός νέου πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επιστημονική διπλωματία. Το πλαίσιο αυτό στοχεύει στην ενίσχυση της θέσης της Ένωσης ως παγκόσμιου ηγέτη στην επιστήμη και την τεχνολογία και στη χρήση της επιστημονικής συνεργασίας για την προώθηση των στόχων της εξωτερικής πολιτικής της.
Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικό κατακερματισμό και ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές, η επιστημονική διπλωματία δεν αποτελεί πλέον μια περιφερειακή προσπάθεια – είναι μια βασική στρατηγική επιταγή. Μέσω της παγκόσμιας γλώσσας της επιστήμης και μιας δέσμευσης για ανοιχτή αλλά και ασφαλή συνεργασία, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί όχι μόνο να προωθήσει τα δικά της συμφέροντα και αξίες, αλλά και να σφυρηλατήσει έναν πιο ειρηνικό, ευημερούντα και βιώσιμο κόσμο· μια αυτόνομη Ένωση, ανοιχτή στον κόσμο.
Νικόδημος Δαμιανού, Υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, Κυπριακή Δημοκρατία
Η επιστήμη ως διπλωματικό εργαλείο
Η σύσταση τονίζει ότι η επιστήμη αποτελεί παγκόσμιο δημόσιο αγαθό και ότι η επιστημονική συνεργασία μπορεί να οικοδομήσει εμπιστοσύνη και να διευκολύνει τον διάλογο με τρίτες χώρες. Τονίζει τη σημασία μιας ανοιχτής και ασφαλούς διεθνούς συνεργασίας στην έρευνα και την καινοτομία, βασιζόμενη στη σύνδεση τρίτων χωρών με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και άλλες πρωτοβουλίες, όπως το «Επιλέξτε την Ευρώπη για την Επιστήμη».
Το νέο πλαίσιο ζητά τη μεγιστοποίηση του αντίκτυπου της επιστημονικής διπλωματίας όσον αφορά τη διαφύλαξη και την προώθηση των αξιών της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζει τον ρόλο της στην επιδίωξη των συμφερόντων ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και την ανάγκη εξισορρόπησης των επιστημονικών στόχων με τα συμφέροντα της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφαλείας. Αυτό περιλαμβάνει την αξιολόγηση των κινδύνων και την αξιοποίηση των ευκαιριών σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κβαντική τεχνολογία.
Ισχυρότερες συνεργασίες
Η σύσταση εκφράζει τη δέσμευση του Συμβουλίου για την ενίσχυση των συνεργασιών με τον παγκόσμιο Νότο για την υποστήριξη της ερευνητικής ικανότητας και την αντιμετώπιση κοινών παγκόσμιων προκλήσεων. Συγκεκριμένα, η σύσταση ζητά τη δημιουργία ενός κέντρου επιστημονικής διπλωματίας στη Μεσόγειο.
Ενθαρρύνει επίσης τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ρυθμίσεις υποστήριξης για τον συντονισμό της επιστημονικής διπλωματίας σε ολόκληρη την κυβέρνηση και με τα ενδιαφερόμενα μέρη, και να ενισχύσουν τους δεσμούς μεταξύ των διπλωματικών υπηρεσιών και των ερευνητικών οργανισμών, των πανεπιστημίων και άλλων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημιακών Συμμαχιών.
Το κείμενο που εγκρίθηκε σήμερα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση της επιστημονικής διπλωματίας στα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης για την ευαισθητοποίηση των μελλοντικών γενεών.
Καλεί επίσης την Επιτροπή να ενισχύσει την παρακολούθηση των πρωτοποριακών παγκόσμιων εξελίξεων στην έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία, όπως η αυξημένη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην επιστήμη, και να αξιολογήσει τις επιπτώσεις τους.
Το πλαίσιο υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της διατήρησης της ασφάλειας της έρευνας και της διασφάλισης ότι οι προσπάθειες επιστημονικής διπλωματίας ευθυγραμμίζονται με την εξωτερική δράση της Ένωσης.
Φόντο
Η επιστημονική διπλωματία αναφέρεται στην άμεση ή έμμεση χρήση της επιστήμης, των επιστημονικών στοιχείων και της επιστημονικής συνεργασίας για την ενημέρωση και την υποστήριξη της εξωτερικής πολιτικής σε διαφορετικά επίπεδα, καθώς και στην ανάπτυξη διπλωματίας για την υποστήριξη και προώθηση της διεθνούς συνεργασίας και της επιστημονικής προόδου. Είναι ένα ισχυρό εργαλείο για την προβολή ήπιας ισχύος και την αποτελεσματικότερη επιδίωξη των οικονομικών συμφερόντων και των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ, ανταποκρινόμενη στη ζήτηση και το ενδιαφέρον των χωρών εταίρων και αξιοποιώντας τα δυνατά σημεία της ΕΕ ως δύναμης έρευνας και καινοτομίας. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ή αναπτύσσουν τις δικές τους στρατηγικές επιστημονικής διπλωματίας, οι οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δημιουργία συγκεκριμένων προσωπικοτήτων σε υπουργεία, όπως επιστημονικοί σύμβουλοι, επικεφαλής επιστημονικοί αξιωματούχοι, ειδικοί απεσταλμένοι για την επιστημονική διπλωματία και πρεσβευτές τεχνολογίας.
Στα συμπεράσματά του σχετικά με την Παγκόσμια Προσέγγιση στην Έρευνα και την Καινοτομία, το Συμβούλιο τόνισε ότι κάλεσε την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης να αναπτύξουν μια Ευρωπαϊκή Ατζέντα Επιστημονικής Διπλωματίας.
Στις 27 Φεβρουαρίου 2026, η Επιτροπή πρότεινε τη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με ένα πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επιστημονική διπλωματία, ως μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων για ανοιχτή και ασφαλή διεθνή συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία.
Οι συστάσεις είναι μη δεσμευτικές πράξεις της ΕΕ που προβλέπονται στο άρθρο 288 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρόλο που οι συστάσεις δεν έχουν νομικές συνέπειες, παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με την ερμηνεία ή το περιεχόμενο του δικαίου της ΕΕ.
30.5.2026
