Καθώς οι παγκόσμιοι ηγέτες κατευθύνονται προς τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη αυτή την εβδομάδα, αντιμετωπίζουμε ένα παράδοξο. Η παγκόσμια κοινότητα είναι πιο αλληλεξαρτώμενη από ποτέ, ακόμη και καθώς γίνεται πιο κατακερματισμένη και πολωμένη. Οι οικονομίες μας είναι βαθιά αλληλένδετες. Η τεχνολογία συνδέει δισεκατομμύρια ανθρώπους πέρα από τα σύνορα, ενώ τα κεφάλαια, τα αγαθά, τα δεδομένα και οι ιδέες κινούνται με ταχύτητες που θα ήταν αδιανόητες όταν ιδρύθηκαν τα Ηνωμένα Έθνη το 1945. Το παγκόσμιο εμπόριο έφτασε στο ρεκόρ των 35 τρισεκατομμυρίων δολαρίων πέρυσι και έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι -σχεδόν τα τρία τέταρτα της ανθρωπότητας- είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο. Ωστόσο, η γεωπολιτική κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το 2025 σημειώθηκαν 65 ένοπλες συγκρούσεις με βάση τα κράτη, ο υψηλότερος αριθμός που έχει καταγραφεί από το 1946, ενώ οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν στο ρεκόρ των 2,9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Το διεθνές δίκαιο βρίσκεται υπό πίεση. Η γλώσσα των σφαιρών επιρροής και της πολιτικής ισχύος έχει επιστρέψει. Οι οικονομικοί δεσμοί χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ως μέσα πίεσης και καταναγκασμού, ενώ η ανισότητα αυξάνεται, τόσο εντός όσο και μεταξύ των χωρών.
Κάποιοι μπορεί να συμπεράνουν, επομένως, ότι το πολυμερές σύστημα έχει αποτύχει. Εν μέρει, η κριτική αυτή είναι κατανοητή. Ένα πολυμερές σύστημα που δεν αντικατοπτρίζει τις πραγματικότητες του σήμερα δεν θα αντέξει στη δοκιμασία του χρόνου. Αλλά η ανάγκη για πολυμερή συνεργασία είναι πολύ ζωντανή. Ο μεταπολεμικός κόσμος έχει παρέλθει προ πολλού, αλλά η υποκείμενη λογική που δικαιολογούσε την πολυμερή συνεργασία είναι πιο εμφανής από ποτέ. Η κλιματική κρίση ξεπερνά ακόμη και τις πιο ανησυχητικές προβλέψεις. Η τεχνητή νοημοσύνη προχωρά ταχύτερα από την ικανότητά μας να την ελέγξουμε. Οι πανδημίες μπορούν να εξαπλωθούν σε όλες τις ηπείρους σε εβδομάδες, ενώ οι οικονομικές κρίσεις μπορούν να διαταράξουν τις αγορές σε ώρες. Οι ένοπλες συγκρούσεις μπορούν να αποσταθεροποιήσουν ολόκληρες περιοχές και να αναγκάσουν εκατομμύρια να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Παγκόσμια θαλάσσια σημεία συμφόρησης, όπως το Στενό του Ορμούζ, που περιορίζονται από συγκρούσεις, μπορούν να παραλύσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού σε όλο τον κόσμο. Καμία χώρα, όσο ισχυρή κι αν είναι, δεν μπορεί να διαχειριστεί αυτές τις προκλήσεις μόνη της. Η συνεργασία δεν είναι μια πράξη ιδεαλισμού. είναι μια πρακτική αναγκαιότητα. Το ερώτημα δεν είναι αν η πολυμερής συνεργασία μπορεί να επιβιώσει, αλλά πώς πρέπει να εξελιχθεί για να ανταποκριθεί στις πραγματικότητες της εποχής μας.
Σε αυτό το πλαίσιο, συνεργαζόμαστε με μια νέα πρωτοβουλία: «Εταίροι για Πολυμερισμό». Το P4M δεν αφορά τη δημιουργία ενός ακόμη αποκλειστικού μπλοκ ή μιας ακόμη διεθνούς γραφειοκρατίας. Σκοπός του είναι το αντίθετο: να δημιουργήσει ένα ευέλικτο, ανοιχτό πλαίσιο για χώρες από διαφορετικές περιοχές και πολιτικές παραδόσεις που είναι πρόθυμες να εργαστούν πέρα από τα όρια, να οικοδομήσουν συνασπισμούς για μεταρρύθμιση και να μετατρέψουν κοινές αρχές σε πρακτική δράση. Το P4M θα υποστηρίξει τη μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών και άλλων πολυμερών οργανισμών, ώστε να γίνουν πιο αντιπροσωπευτικοί, νόμιμοι, αποτελεσματικοί και αξιόπιστοι. Στόχος του είναι να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ περιφερειακών οργανισμών, να συμβάλει στην ειρήνη και την ασφάλεια, να βελτιώσει την παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση και να αναπτύξει κοινές προσεγγίσεις στις αναδυόμενες προκλήσεις, από την τεχνητή νοημοσύνη και την κλιματική αλλαγή έως την ασφάλεια της υγείας και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Το P4M θα επιδιώξει να ανανεώσει και να ενισχύσει το πολυμερές σύστημα, όχι να το αντικαταστήσει· να χτίσει γέφυρες και να φέρει κοντά χώρες που μπορεί να διαφωνούν σε πολλά ζητήματα, αλλά μοιράζονται μια δέσμευση στις βασικές αρχές που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αρχές που δεν είναι διαπραγματεύσιμες, όπως η κυρίαρχη ισότητα, η εδαφική ακεραιότητα, η ειρηνική επίλυση των διαφορών, η απαγόρευση της απειλής ή της χρήσης βίας, το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, η βιώσιμη ανάπτυξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δήλωσε πρόσφατα ότι «οι υπερδυνάμεις ανακαλύπτουν τα όριά τους». Πιστεύουμε ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να ανακαλύψει ξανά τις εξαιρετικές δυνατότητες της συλλογικής δράσης.
Ο ανταγωνισμός δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε αντιπαράθεση, αν δημιουργήσουμε διαύλους διαλόγου και συνεργασίας. Η κυριαρχία ενισχύεται, όχι μειώνεται, όταν οι χώρες συνεργάζονται για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων. Τα εθνικά συμφέροντα συχνά προάγονται καλύτερα μέσω συλλογικής δράσης σε τέτοιες προκλήσεις.
Η πραγματική επιλογή δεν είναι μεταξύ της διατήρησης της διεθνούς τάξης που καθιερώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ή της εγκατάλειψής της. Είναι μεταξύ της ανανέωσης της πολυμερούς συνεργασίας σε έναν κόσμο που αλλάζει ή της δυνατότητας στον κατακερματισμό, την πόλωση και την πολιτική ισχύος να καθορίσουν την επόμενη εποχή.
Καθώς αντιμετωπίζουμε μια παγκόσμια τάξη που μετασχηματίζεται γρήγορα, καλούμε ηγέτες από όλο τον κόσμο να συμμετάσχουν μαζί μας στην πρωτοβουλία P4M: επιλέγοντας τη συνεργασία αντί του κατακερματισμού, το δίκαιο αντί της εξουσίας και την κοινή ευθύνη αντί του διχασμού.
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, μαζί με τον Πρόεδρο της Κένυας, Γουίλιαμ Ρούτο, τον Πρόεδρο της Βραζιλίας, Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, τον Πρωθυπουργό της Αυστραλίας, Άντονι Αλμπανέζε, την Πρωθυπουργό των Μπαρμπάντος, Μία Μότλεϊ, τον Πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, και τον Πρωθυπουργό της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, θα συγκαλέσουν τη Σύνοδο Κορυφής των Εταίρων για την Πολυμέρεια, το Διεθνές Δίκαιο, την Ειρήνη και την Ευημερία (Σύνοδος Κορυφής P4M) στις 21 Σεπτεμβρίου 2026, στο περιθώριο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.
22.9.2026
