Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσιάζει στο Μουσείο του στην Αθήνα, από τις 31 Οκτωβρίου 2026 έως τις 15 Φεβρουαρίου 2027, τη μεγάλη περιοδική έκθεση BELLE ÉPOQUE, αφιερωμένη σε μια από τις πιο γοητευτικές αλλά και αντιφατικές περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Με επίκεντρο το Παρίσι, την περίφημη «Πόλη του Φωτός», η έκθεση εξετάζει την Μπελ Επόκ μέσα από ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα της εποχής: την καλλιτεχνική αφίσα, η οποία από τα τέλη του 19ου αιώνα κατακτά τους δρόμους της πόλης και μετατρέπεται σε μια νέα, δυναμική μορφή οπτικής επικοινωνίας, που πολύ σύντομα θα κυριαρχήσει στην εξέλιξη της διαφήμισης αλλά και της γραφιστικής.
Περίπου 90 έργα αναδεικνύουν τη δημιουργική ιδιοσυγκρασία 15 σημαντικών καλλιτεχνών, ανάμεσά τους οι Henri de Toulouse-Lautrec, Alfons Mucha, Théophile-Alexandre Steinlen, Pierre Bonnard, Maurice Denis, Félix Vallotton και Henri-Gabriel Ibels. Μαζί τους παρουσιάζονται έργα των Jules Chéret, René Hermann-Paul, Émile Bernard, Claude-Émile Schuffenecker, George Bottini, Théo van Rysselberghe, Louis Anquetin και Wassily Kandinsky. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης σχέδια, ελαιογραφίες και παστέλ.
Η σκηνογραφία της έκθεσης, ενταγμένη οργανικά στην αφήγηση, ανασυνθέτει την ατμόσφαιρα του Παρισιού της Μπελ Επόκ. Με επίκεντρο τη σχέση της καλλιτεχνικής αφίσας με τον δημόσιο χώρο, το σκηνογραφικό περιβάλλον ανακαλεί την εικόνα και τον παλμό της παρισινής μητρόπολης, προσκαλώντας τον επισκέπτη σε μια εικαστική περιπλάνηση στην «Πόλη του Φωτός».
Η έκθεση εστιάζει στις δεκαετίες 1880–1900, μια περίοδο κατά την οποία η έγχρωμη λιθογραφία τελειοποιείται, η αφίσα εξαπλώνεται μαζικά στον αστικό χώρο και η τυπωμένη εικόνα αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή. Από τις διαφημίσεις θεαμάτων, καμπαρέ και ποδηλάτων έως τις νέες μορφές κατανάλωσης, μετακίνησης και ψυχαγωγίας, η αφίσα γίνεται οπτικός καθρέφτης μιας κοινωνίας που αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα.
Το Παρίσι της Μπελ Επόκ είναι μια πόλη σε διαρκή κίνηση. Τα μεγάλα βουλεβάρτα του Haussmann, ο ηλεκτροφωτισμός, το μετρό, τα πολυκαταστήματα, τα θέατρα, τα καφέ-κονσέρ και τα καμπαρέ
μεταμορφώνουν την καθημερινότητα και δημιουργούν έναν νέο αστικό πολιτισμό. Η αφίσα ακολουθεί αυτή τη ριζική αλλαγή και κατακτά κάθε διαθέσιμη επιφάνεια της πόλης, μετατρέποντας τον δρόμο σε μια ανοιχτή γκαλερί.
Οι καλλιτέχνες της έκθεσης δεν περιορίζονται στην εικονογράφηση ενός προϊόντος ή ενός θεάματος. Με τολμηρές συνθέσεις, έντονα χρώματα και νέες γραφιστικές λύσεις, μεταφέρουν στην αφίσα την αισθητική αναζήτηση της εποχής και συμβάλλουν στην ανάδειξή της σε αυτόνομη καλλιτεχνική μορφή. Η αφίσα γίνεται έτσι κάτι πολύ περισσότερο από διαφήμιση: γίνεται ένα εφήμερο αλλά εξαιρετικά εύγλωττο χρονικό της σύγχρονης ζωής.
Παράλληλα, η έκθεση φωτίζει τις πολλές και συχνά αντικρουόμενες όψεις της Μπελ Επόκ. Πίσω από την εικόνα μιας λαμπερής και ανέμελης εποχής βρίσκονται οι έντονες κοινωνικές ανισότητες, οι δύσκολες συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης, οι πολιτικές και ιδεολογικές συγκρούσεις, αλλά και οι μεγάλες αλλαγές που διαμορφώνουν τη σύγχρονη κοινωνία. Το Παρίσι είναι το επίκεντρο αυτών των αναταράξεων και αποτυπώνει τις τεχνολογικές, βιομηχανικές και κοινωνικές ανατροπές που συντελούνται με πρωτοφανή ταχύτητα και αλλάζουν ριζικά τις συνθήκες ζωής. Η υπόθεση Dreyfus, η διεύρυνση των ατομικών ελευθεριών, η άνθηση της ψυχαγωγίας και η σταδιακή διαμόρφωση μιας νέας καταναλωτικής κουλτούρας συνθέτουν ένα πολύ πιο σύνθετο πορτρέτο της εποχής.
Ξεχωριστή θέση στην έκθεση κατέχει ο κόσμος του θεάματος. Η Μονμάρτρη, το Moulin Rouge, τα Folies-Bergère, τα καφέ-κονσέρ και τα θέατρα γίνονται χώροι συνάντησης, διασκέδασης και καλλιτεχνικού πειραματισμού, ενώ οι πρωταγωνιστές τους —χορεύτριες, τραγουδιστές, ηθοποιοί και performers— μετατρέπονται σε αναγνωρίσιμες μορφές μέσα από τις αφίσες των μεγάλων δημιουργών.
Την εικόνα της εποχής συμπληρώνουν πολλά φωτογραφικά τεκμήρια του Παρισιού της Μπελ Επόκ, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονται από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας και το Musée Carnavalet – Histoire de Paris. Μέσα από αυτές τις φωτογραφίες, τα έργα αποκτούν το πραγματικό αστικό τους περιβάλλον: τους δρόμους, τα βουλεβάρτα, τα πλήθη και τις καθημερινές σκηνές μιας πόλης που βρίσκεται σε πλήρη μεταμόρφωση. Στην έκθεση παρουσιάζονται επίσης πολλά αποσπάσματα ταινιών εποχής, καθώς και οι πρώτες ταινίες “Les colleurs d’affiches” (Οι αφισοκολλητές) των αδελφών Lumière και “Défense d’afficher” (Απαγορεύεται η αφισοκόλληση) του Georges Méliès.
Η Μπελ Επόκ τοποθετείται παραδοσιακά μεταξύ 1880 και 1914, με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο να σηματοδοτεί το τέλος της. Η έκθεση του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή επικεντρώνεται ωστόσο στα είκοσι χρόνια από το 1880 έως το 1900, περίοδο κατά την οποία η καλλιτεχνική αφίσα γνωρίζει τη μεγαλύτερη ακμή της και η τυπωμένη εικόνα επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη συναντά την καθημερινή ζωή.
Η έκθεση BELLE ÉPOQUE μας προσκαλεί έτσι να ξαναδούμε το Παρίσι όχι μόνο ως τη μυθική «Πόλη του Φωτός», αλλά ως μια σύγχρονη μητρόπολη σε πυρετώδη μετάβαση — μια πόλη στην οποία η τέχνη βγαίνει στον δρόμο και γίνεται μέρος της ίδιας της ζωής.
Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, Υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος B&E Γουλανδρή και η Marina Ferretti Bocquillon, Επίτιμη Επιστημονική Διευθύντρια του Musée des impressionnismes στο Giverny.
Η έκθεση συνοδεύεται από εκτενή κατάλογο σε τρεις γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά), με αναλυτικά λήμματα και τεκμηρίωση των έργων.
B&E Goulandris Podcasts
Η νέα σειρά podcasts του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή «B&E Goulandris Podcasts: μια ηχητική κατάδυση στον μαγευτικό κόσμο της Τέχνης» συνεχίζεται με ένα ειδικό αφιέρωμα στην έκθεση Belle Époque.
Η νέα ενότητα της σειράς αποτελείται από τρία επεισόδια. Στο πρώτο παρουσιάζεται η Μπελ Επόκ ως η εποχή που αλλάζει βαθιά τη γαλλική κοινωνία, την καθημερινότητα και την εικόνα του Παρισιού, μέσα από τις βαθιές κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές. Στο δεύτερο επεισόδιο αναδεικνύεται η νέα οπτική γλώσσα που αλλάζει τους δρόμους του Παρισιού και η γέννηση της διαφήμισης, και το τρίτο επεισόδιο επικεντρώνεται στην Αθήνα εκείνης της εποχής.
Συμμετέχουν η Υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή και συνεπιμελήτρια της έκθεσης Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, ο εικαστικός και σκηνογράφος της έκθεσης Ανδρέας Γεωργιάδης, η εικαστικός και γραφίστρια Κανέλλα Αράπογλου, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Νίκος Βατόπουλος καθώς και η καθηγήτρια ιστορίας και θεωρίας της αρχιτεκτονικής Αμαλία Κωτσάκη.
Τα podcasts είναι διαθέσιμα από τις 31 Οκτωβρίου σε όλες τις πλατφόρμες (Spotify, Apple Podcasts, YouTube Music κ.ά.), στο goulandris.gr και στον χώρο της περιοδικής έκθεσης, μέσω QR codes.
Πληροφορίες:
Επιμέλεια: Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, Υπεύθυνη Συλλογής Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή
Marina Ferretti Bocquillon, Επίτιμη Επιστημονική Διευθύντρια του Musée des impressionnismes Giverny
Σκηνογραφία: Παρασκευή Γερολυμάτου, Ανδρέας Γεωργιάδης
Η σκηνογραφία της έκθεσης BELLE ÉPOQUE αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της
εκθεσιακής αφήγησης και μετατρέπει την επίσκεψη σε ένα ταξίδι στην ατμόσφαιρα
του Παρισιού στο γύρισμα του 20ού αιώνα.
Ο σχεδιασμός εμπνέεται από την αρ νουβώ, και υιοθετόντας τη ρευστότητα της
γραμμής και τη δυναμική της καμπύλης, δημιουργεί έναν χώρο με κίνηση, ρυθμό
και θεατρικότητα. Η αισθητική της εποχής διατρέχει το σύνολο της σύνθεσης
και γίνεται η ίδια η γλώσσα της εκθεσιακής εμπειρίας, μέσα από μια ελεύθερη και
σύγχρονη σχεδιαστική προσέγγιση.
Με αφετηρία τα ίδια τα έργα, αλλά και την αναλυτική τεκμηρίωση των επιμελητών,
η ομάδα σκηνογραφίας προτείνει τη συνομιλία των έργων με φωτογραφίες εποχής,
μεγεθυμένες σε επιβλητικές ταπετσαρίες, που αναδεικνύουν την αρχιτεκτονική
μεγαλοπρέπεια του ιστορικού Παρισιού. Προσόψεις, βουλεβάρτα και στιγμιότυπα
της αστικής ζωής περιβάλλουν τον επισκέπτη, ενώ τα κινηματογραφικά
αποσπάσματα μεταφέρουν την κίνηση και τον παλμό της εποχής. Ο διάλογος
των πρωτότυπων έργων με τις μνημειακές φωτογραφικές επιφάνειες συνδέει την
καλλιτεχνική εικόνα με τη ζωή που τη γέννησε. Η σκηνογραφία προσκαλεί έτσι τον
επισκέπτη να εισέλθει στον κόσμο της Belle Époque και να βιώσει τη γοητεία, την
εξωστρέφεια και τη δημιουργική της ορμή.
ΟΙ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
Στην πρώτη ενότητα «Το Παρίσι, μια γιορτή», το βαθυκόκκινο χρώμα που
πρωταγωνιστεί, εμπνευσμένο από τις εντυπωσιακές αφίσες του Toulouse-Lautrec,
αναβιώνει την εποχή των καμπαρέ, των καφέ κονσέρ και των θεάτρων. Βελούδινες
κουρτίνες, μοκέτες και λαμπιόνια συνδυάζονται με έναν δραματικό φωτισμό, για να
βυθίσουν τον επισκέπτη στην ατμόσφαιρα της εποχής.
Στη δεύτερη ενότητα «Μια τέχνη για όλους», η σκηνογραφία σηματοδοτεί
τη μετάβαση από τον κόσμο του θεάματος στη διάδοση της λιθογραφίας και
στην επαφή ενός ευρύτερου κοινού με την τέχνη. Οι χρωματικές εναλλαγές
και οι καμπύλες χαράξεις συνθέτουν μια διαδρομή με διαδοχικές αποκαλύψεις,
συνδέοντας την παρατήρηση των έργων με την αίσθηση της περιπλάνησης στην
πόλη. Κυριαρχεί εδώ μια προβολή μεγάλης κλίμακας με αποσπάσματα από τις
πρώτες ταινίες που γυρίστηκαν στο Παρίσι της Belle Époque, ζωντανεύοντας την
αφήγηση.
Η χρωματική παλέτα δίνει ξεχωριστή ταυτότητα και στην τελευταία ενότητα
«Η τέχνη είναι παντού», με έναν εντυπωσιακό βαθύ ροζ χρωματισμό, εμπνευσμένο
από τις αέρινες γυναικείες μορφές του Mucha.
Στον επίλογο της επίσκεψης, ένας επιβλητικός τρισδιάστατος χάρτης του Παρισιού
επιτρέπει στον επισκέπτη, με τη χρήση φωτιζόμενων κουμπιών, να εντοπίσει τα
σημαντικά τοπόσημα της παρισινής Belle Époque: τα καμπαρέ, τα θέατρα, τα
τυπογραφεία, τους εκδοτικούς οίκους και τα ατελιέ των καλλιτεχνών.
Τέλος, για πρώτη φορά, η σκηνογραφία επεκτείνεται στο λόμπι του μουσείου, όπου
τον επισκέπτη υποδέχονται ένα αντίγραφο της ιστορικής αρ νουβώ εισόδου του
παρισινού μετρό, εμπνευσμένης από τον Hector Guimard, καθώς και τρισδιάστατες
φιγούρες του Aristide Bruant, της Yvette Guilbert και του μαύρου γάτου του Chat
Noir.
Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας και το
Musée Carnavalet – Histoire de Paris
