Σε έναν κόσμο όπου η εξουσία εξακολουθεί να επιβάλλεται με τη δύναμη, οι ιδεολογίες συγκρούονται μετωπικά και η ανθρώπινη ζωή συχνά μετατρέπεται σε τίμημα πολιτικών σκοπιμοτήτων, το ερώτημα της δικαιοσύνης παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Πού τελειώνει η αντίσταση και πού αρχίζει η βία; Πότε ένας αγώνας για την ελευθερία παύει να υπηρετεί τον άνθρωπο και μετατρέπεται σε έναν ακόμη μηχανισμό καταπίεσης; Ο Αλμπέρ Καμύ, μέσα από τους “Δίκαιους” στο θέατρο Αποθήκη δεν επιχειρεί να προσφέρει δύσκολες απαντήσεις, αντίθετα <<ξεγυμνώνει >>τις αντιφάσεις της επανάστασης και φέρνει τους ήρωες αντιμέτωπους με το βαρύτερο ίσως ανθρώπινο δίλημμα: πόσο κοστίζει η πίστη σε ένα ιδανικό όταν για να το υπηρετήσεις πρέπει να αφαιρέσεις μια ανθρώπινη ζωή;
Το έργο αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς η προβληματική του ξεπερνά τα στενά όρια της ιστορικής αναπαράστασης και συνομιλεί με τη σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα. Μία ομάδα μεταναστών οργανώνει τη δολοφονία του Μεγάλου Δούκα, πιστεύοντας πως έτσι θα ανοίξει ένας κόσμος προς την ελευθερία. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός και ο ρώσικος επεκτατισμός αναδεικνύονται ως δύο όψεις μιας διαρκούς διεκδίκησης ισχύος, μέσα σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις εξακολουθούν να χαράσσουν την ιστορία με όρους κυριαρχίας, επιβολής και συμφερόντων. Ο Καμύ μας καλεί να αναρωτηθούμε, αν η επίκληση ενός ανώτερου σκοπού μπορεί πραγματικά να δικαιολογήσει τη βία, ή εάν τελικά, κάθε ιδεολογία που διεκδικεί την απόλυτη αλήθεια κινδυνεύει να αναπαράγει την ίδια καταπίεση που υπόσχεται να καταργήσει.
Στον κεντρικό ρόλο του Γιανέκ, ο Κωνσταντίνος Μπιμπής όπου η ερμηνευτική του πρόκληση είναι μεγάλη, καθώς ο ήρωας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μονοδιάστατα. Χρειάζεται πάθος, εσωτερική ένταση και ταυτόχρονα ευαλωτότητα, τα οποία εκτέλεσε επιτυχώς, παρ΄όλο που σε κάποια σημεία είχε έντονη ηθικοπλαστική χροιά. Από την άλλη ο Νίκος Δερτιλής ως Στεπάν, έντονα αντιθετικός από τον Γιανέκ ενσαρκώνει την πιο αμείλικτη πλευρά της επαναστατικής σκέψης. Η ερμηνεία του έχει ένταση και φανερώνει πως η προσήλωση σε έναν σκοπό γεννά σκληρότητα.
Εν συνεχεία, ο Γιάννης Σαμψαλάκης ως Μπόρις, συμβάλλει στη δημιουργία ενός συνόλου που δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε εκρήξεις, αλλά και στις πιο χαμηλόφωνες στιγμές διατηρώντας την αίσθηση του μέτρου. Επίσης, ο Χρήστος Τσάβος ως Αλεξέι, προσθέτει ακόμη μία διαφορετική απόχρωση στο πολυφωνικό σύμπαν του έργου. Η ερμηνεία του κινείται σε ισορροπία ανάμεσα στην ένταση και τη συγκράτηση, αποφεύγοντας περιττές υπερβολές. Επιπρόσθετα, ο Δημήτρης Γεωργαλάς ως αστυνομικός αναλαμβάνει έναν διαφορετικό δραματουργικό ρόλο, εκπροσωπώντας την πλευρά της εξουσίας. Η ερμηνευτική του προσέγγιση τίμια, όμως παραμένει περισσότερο σχηματική και έτσι η σύγκρουση ανάμεσα στην εξουσία και την ατομική ευθύνη δεν αναδεικνύεται ορθά.
Εν συνεχεία η Βερόνικα Δαβάκη ως Ντόρα, βρίσκεται σε μια διαρκή συναισθηματική διαπραγμάτευση, καθώς το προσωπικό συναίσθημα συγκρούεται με την πίστη στον κοινό σκοπό. Η ερμηνεία της επαρκής αν και σε κάποια σημεία παρουσιάζει στιγμές υπερβολής στην διάρκεια του έργου. Τέλος, η Τζούλη Σούμα ως Μεγάλη Δούκισσα, κατέχει μια αξιοπρεπή ερμηνεία, η οποία μεταφέρει τη σύγκρουση από το πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης στο πεδίο προσωπικής απώλειας.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει σε μία από τις πιο εντυπωσιακές στιγμές της παράστασης , προς το τέλος, όταν ο Κ. Μπιμπής οδηγείται στο κελί του. Η σκηνοθετική ματιά του Γιάννη Κακλέα αποκτά σχεδόν κινηματογραφική διάσταση. Ο σκηνικός χώρος μετασχηματίζεται μπροστά στα μάτια του θεατή, καθώς ένα επιβλητικό κατακόρυφο σκηνικό αναδύεται από το δάπεδο και ανυψώνεται σταδιακά. Η παραπάνω σκηνική μεταμόρφωση δημιουργεί μια ισχυρή αίσθηση εγκλεισμού και απομόνωσης.
Η σκηνοθετική ματιά του δεν περιορίζεται στην αναπαράσταση μιας ιστορικής εξέγερσης. Επιχειρεί να μετατρέψει το κείμενο σε έναν καθρέφτη της σύγχρονης κοινωνίας, υπενθυμίζοντας πως η βία, η εξουσία , η ανάγκη για ελευθερία και η αδικία δεν αποτελούν ζητήματα μιας μακρινής εποχής, αλλά παραμένουν ανοιχτές πληγές τις ανθρωπότητας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σκηνική ατμόσφαιρα που δημιουργούν τα σκηνικά της Ηλένιας Δουλαδίρη με την μεταμόρφωση του χώρου σε περιβάλλον συνομωσίας και εγκλεισμού, ενώ οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου σε ψυχρούς τόνους ,διαμορφώνουν τις απαραίτητες δραματουργικές αντιθέσεις . Τέλος, η μουσική του Βαΐου Πράπα υποστηρίζει την ιστορική εποχή σε όλη τη διάρκεια του έργου.
Εν κατακλείδι, οι<< Δίκαιοι>> του Αλμπέρ Καμύ δεν αφήνουν τον θεατή αντιμέτωπο μόνο με το ερώτημα της δικαιοσύνης, αλλά και με το βαθύτερο βάρος των επιλογών του. Η παράσταση του Γιάννη Κακλέα επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα σημαντικότερα ηθικά ερωτήματα της παγκόσμιας δραματουργίας, υπογραμμίζοντας πως η πραγματική δικαιοσύνη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή. Ίσως η μεγαλύτερη επανάσταση να μην είναι εκείνη που ανατρέπει μια εξουσία, αλλά αυτή που καταφέρνει να μην προδώσει τις αξίες της. Και τελικά, σε έναν κόσμο που συνεχίζει να οικοδομείται πάνω στην δύναμη των ισχυρών, μήπως η μεγαλύτερη επανάσταση δεν είναι να αλλάξεις τον κόσμο, αλλά να καταφέρεις να μείνεις άνθρωπος μέσα σ’ αυτόν;
Γράφει η θεατρολόγος Σοφία Σταθάτου.
—————————————————————————————-
Στη διανομή συμμετέχουν οι ηθοποιοί:
Κωνσταντίνος Μπιμπής, Βερόνικα Δαβάκη, Δημήτρης Γεωργαλάς, Τζούλη Σούμα, Γιάννης Σαμψαλάκης, Χρήστος Τσάβος και Νίκος Δερτιλής.
Ταυτότητα παράστασης
Συγγραφέας: Αλμπέρ Καμύ
Μετάφραση :Ρίτα Κολαίτη
Σκηνοθεσία : Γιάννης Κακλέας
Σκηνικά : Ηλένια Δουλαδίρη
Κοστούμια : Νίκος Χαρλαύτης
Μουσική : Βάιος Πράπας
Φωτισμοί : Στέλλα Κάλτσου
Βοηθός Σκηνοθέτη : Άρης Κακλέας
Φωτογραφίες : Γιώργος Καλφαμανώλης
Θέατρο Αποθήκη
Σαρρή 40, Αθήνα 105 54 (Ψυρρή)
