Θέατρο

ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ “Ο ΠΙΝΑΚΑΣ” ΤΟΥ ERNESTO CABALLERO, ΣΕ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΜΙΧΑΛΗ ΠΑΝΑΔΗ

Ζούμε σε μια εποχή όπου το αυθεντικό έχει καταντήσει πολυτέλεια και η προσοχή μας νόμισμα ευτελές, διαπραγματεύσιμο στις ψηφιακές αγορές της ματαιοδοξίας. Υπάρχουν πίνακες που τους κοιτάζεις και υπάρχουν άλλοι που, χωρίς να το αντιληφθείς ,σε κοιτούν κατάματα, αποκαλύπτοντας όσα προσπαθείς να κρύψεις. Γιατί η πραγματική τέχνη δεν βρίσκεται μόνο σε εκείνο που απεικονίζει, αλλά κυρίως σε εκείνο που ξυπνά μέσα μας. Και όταν η τέχνη συναντά την εξουσία, το χρήμα και την ανάγκη του ανθρώπου να γίνει αποδεκτός, τότε ο καμβάς παύει να είναι απλώς μία επιφάνεια ζωγραφικής και μετατρέπεται σε καθρέφτη μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Στο θέατρο Ψυρρή, ο Μιχάλης Πανάδης σκηνοθετεί το έργο του Ισπανού συγγραφέα και συναντά την σύγχρονη πραγματικότητα με τρόπο αιχμηρό, σαρκαστικό και αποκαλυπτικό. Σε ένα κοντινό μέλλον, μια οικονομικά καταρρακωμένη Ισπανία αποφασίζει να θέσει προς πώληση την πολιτιστική της κληρονομιά, ξεκινώντας από το εμβληματικό έργο του Βελάθκεθ << Las Meninas>>. Η τέχνη, η ιστορική μνήμη και η πολιτιστική ταυτότητα μπαίνουν στην ζυγαριά της οικονομικής επιβίωσης, ενώ η κοινωνία φαίνεται να προτιμά τα κατασκευασμένα είδωλα από την αυθεντικότητα.

Μέσα από αυτήν την ευρηματική σύλληψη, ο Caballero δεν περιορίζεται σε μια πολιτική σάτιρα. Στρέφει το βλέμμα του στην εποχή των social media , των influencers και της διαρκούς ανάγκης για προβολή. Αναρωτιέται τι σημαίνει σήμερα αυθεντικότητα, ποιος έχει το δικαίωμα να ορίζει την αξία ενός έργου και κατά πόσο έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε το πρωτότυπο ή απλώς θαυμάζουμε εκείνο που μας υποδεικνύουν να τιμήσουμε.

Η Ιωάννα Παππά πραγματοποιεί μια πραγματικά εξαιρετική εμφάνιση, αποτελώντας μία από τις πιο δυνατές παρουσίες της παράστασης. Με ερμηνευτική αυτοπεποίθηση, απόλυτο έλεγχο της

σκηνικής της παρουσίας και μια επιβλητικότητα που δεν περνά απαρατήρητη, καταφέρνει να κρατά στα χέρια της, τον παλμό της παράστασης. Ενσαρκώνει με αξιοσημείωτη συνέπεια τον αυστηρό ,σχεδόν αδιαπραγμάτευτο χαρακτήρα της διευθύντριας του μουσείου, προσδίδοντας του όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν μια προσωπικότητα εξουσίας : την αίσθηση υπεροχής, την ψυχρότητα και αυστηρότητα που κάνουν την παρουσία της να προκαλούν δέος και ταυτόχρονα αμηχανία.

Στη συνέχεια, η Γιούλη Τσαγκαράκη με απόλυτη φυσικότητα, προσθέτει την δική της ερμηνευτική διάσταση, υπηρετώντας έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη ταυτότητα, η πίστη και η ανάγκη για προσωπική δημιουργία βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση. Η δραματουργική διάσταση της μοναχής-αντιγραφέα αποκτά ιδιαίτερο συμβολικό βάρος, καθώς η αναπαραγωγή έρχεται αντιμέτωπη με τη δημιουργία και την επιθυμία για αυθεντική έκφραση.

Ο Άγγελος Ανδριόπουλος συμπληρώνει τη σκηνική σύνθεση, συμμετέχοντας σ΄ένα σύμπαν όπου η εξουσία, τα προσωπικά συμφέροντα και η κοινωνική ματαιοδοξία διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Η παρουσία του συμβάλλει στην ανάπτυξη των αντιθέσεων του έργου και στην διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στη σατιρική διάθεση και τον κοινωνικό προβληματισμό.

Η σκηνοθετική ματιά του Μιχάλη Πανάδη έχει ως αφετηρία μια ουσιαστική αντίφαση : η τέχνη γεννιέται ως πράξη δημιουργίας, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε αντικείμενο συναλλαγής χειραγώγησης και εξουσίας. Ο Πανάδης δεν αντιμετωπίζει αυτή την αντίφαση ως απλό κωμικό εύρημα. Την αναδεικνύει ως τον βασικό δραματουργικό άξονα μιας κοινωνίας που έχει μάθει να εμπιστεύεται περισσότερο την εικόνα παρά την αλήθεια. Εκεί βρίσκεται και το ενδιαφέρον της σκηνοθετικής του επιλογής.

“Ο Πίνακας” δεν περιορίζεται στην αφήγηση μιας παράδοξης ιστορίας γύρω από ένα έργο τέχνης. Μετατρέπεται σε ένα σκηνικό σχόλιο πάνω στην εποχή της κατασκευασμένης πραγματικότητας, των εύκολων εντυπώσεων και της διαρκούς ανάγκης για δημόσια αποδοχή. Ο σκηνοθετικός του χειρισμός καθοδηγεί το υποκριτικό σύνολο σε μια διαρκή εγρήγορση, μετατρέποντας τον σκηνικό χώρο σε ένα ζωντανό, ηλεκτρισμένο εργαστήριο κοινωνικού πειράματος.

Ιδιαίτερη σημασία επίσης, αποκτά η ισορροπία ανάμεσα στη σάτιρα και στον πολιτικό υπαινιγμό. Η σκηνοθεσία καλείται να διαχειριστεί ένα υλικό που κινείται ανάμεσα στο παράλογο, την ειρωνεία και την κοινωνική κριτική, χωρίς να εγκλωβιστεί σε μια εύκολη επιθεώρηση της επικαιρότητας.

Τα σκηνικά και οι φωτισμοί της Ζωής Μολυβδά Φαμέλη δημιουργούν έναν μινιμαλιστικό, ευέλικτο καμβά που αναδεικνύουν τις μεταπτώσεις των ηρώων και παραπέμπουν στον μουσειακό χώρο του Πράδο. Οι φωτισμοί λειτουργούν με ουσιαστικό τρόπο μέσα στη σκηνοθετική σύλληψη του Πανάδη, ενισχύοντας την αίσθηση του θεάματος και της εικονιστικής πραγματικότητας. Τέλος, ενδιαφέρουσα είναι η μουσική επιμέλεια του ίδιου του σκηνοθέτη. Η μουσική εντάσσεται στη συνολική σκηνική αφήγηση, ενισχύοντας την ειρωνική διάθεση του έργου.

Ίσως τελικά ο μεγαλύτερος πρωταγωνιστής του Πίνακα να μην είναι ούτε το έργο τέχνης, ούτε εκείνοι που διεκδικούν την αξία του, αλλά η ίδια η ανθρώπινη φύση, με τις αντιφάσεις, τις φιλοδοξίες και τις αδυναμίες της. Σ’ έναν κόσμο που η αλήθεια μπορεί να κατασκευαστεί, η αλήθεια να παραποιηθεί και η αξία να αποκτήσει τιμοκατάλογο, η τέχνη μοιάζει να δίνει την τελευταία της μάχη για να διατηρήσει την ψυχή της.

Γιατί ένας πίνακας μπορεί να αλλοιωθεί, να αντιγραφεί, να πλαστογραφηθεί , ή ακόμη και να πουληθεί. Τι γίνεται όμως, όταν η ίδια η κοινωνία αρχίζει να χάνει τα χρώματά της, όταν οι άνθρωποι εγκαταλείπουν την αυθεντικότητά τους και όταν η αλήθεια γίνεται απλώς μία ακόμη εκδοχή της πραγματικότητας; Αν αύριο κάποιος αποφάσιζε να εκθέσει σ’ έναν τοίχο την αληθινή εικόνα της εποχής μας, θα αντέχαμε άραγε να σταθούμε απέναντί της και να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας;

Γραφεί η θεατρολόγος Σοφία Σταθάτου.