«H ποίηση είναι το πιο όμορφο ψευδώνυμο που έχουμε δώσει στη ζωή – Ζακ Πρεβέρ»

 Του Αγίου Πνεύματος σήμερα. Σκέφτηκα λοιπόν να γράψω κάτι που να ταιριάζει στην ημέρα. Και τι ταιριάζει καλύτερα από μια αναφορά σε έναν άξιο εκπρόσωπο του πνεύματος και της ποίησης; Ιδού ένα μικρό αφιέρωμα στον Ζακ Πρεβέρ (Jacques Prévert 4.2.1900-11.4.1977) που συνέβαλε καίρια στη διαμόρφωση, τη λάμψη και την ποιότητα του γαλλικού ποιητικού ρεαλισμού και είχε μια ιδιαίτερη συνεισφορά εκτός από τον χώρο της ποίησης και στον χώρο του θεάτρου. 

Γεννήθηκε στην πόλη Νεϊγύ της Γαλλίας. Το 1907, η οικογένεια πηγαίνει για εγκατάσταση στο Παρίσι όπου και ο μικρός Ζακ πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Μεγάλωσε σε μια μικροαστική θρησκευόμενη οικογένεια αλλά, από τη μια πλευρά η μητέρα του Σούζαν τον μύησε στο διάβασμα, ενώ από την άλλη, ο πατέρας του Αντρέ, κριτικός του θεάτρου, του έδειξε τον δρόμο της γραφής. Εκείνο που βέβαια εκπλήσσει για τον Πρεβέρ είναι ότι ολοκλήρωσε μόνο τη πρωτοβάθμια εκπαίδευση και εγκατέλειψε το σχολείο μόλις πήρε το Certificat d’etudes. Πρόκειται δηλαδή για μια σπάνια περίπτωση λογοτέχνη που δεν βάσισε την πορεία του και την γραφή του σε γνώσεις ανώτατης ακαδημαϊκής παιδείας. Ο «ζωγράφος της γαλλικής σύγχρονης ποίησης» όπως τον αποκαλούσε ο Πάμπλο Πικάσο, κατάφερε να φιλοτεχνήσει διαχρονικά ποιητικά έργα. Και δικαιολογημένα εντάχθηκε, έστω και μετά θάνατον, στη γαλλική Πλειάδα.

Απεχθανόταν τα κλουβιά, τις ταμπέλες και τον καθωσπρεπισμό. Ο ποιητικός του λόγος ήταν απλός και κατανοητός αλλά με βαθιά νοήματα που τον έκανε ιδιαίτερα αγαπητό στο ευρύ κοινό.

«Το Παρίσι τη νύχτα»

Trois allumettes une à une allumées dans la nuit
La premiére pour voir ton visage tout entier
La seconde pour voir tes yeux
La dernière pour voir ta bouche
Et l’obscuritè tout entière pour me rappeler tout cela
En te serrant dans mes bras 
Τρία σπίρτα αναμμένα ένα-ένα μέσα στη νύχτα

Το πρώτο για να δω το πρόσωπό σου ολόκληρο

Το δεύτερο για να δω τα μάτια σου

Το τελευταίο για να δω το στόμα σου

Κι ολάκερο το σκοτάδι για να μου το θυμίζει όλο αυτό

Καθώς σε σφίγγω στην αγκαλιά μου.

Ο Ζακ Πρεβέρ από τον φωτογράφο Robert Doisneau

Λέγεται ότι μυστικισμός σημαίνει να βρίσκεις σημασίες στο ασήμαντο. Αν είναι έτσι, τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Πρεβέρ ήταν ένας μυστικιστής. Μάζευε σαν συλλέκτης ό,τι πιο τετριμμένο, καθημερινό, ελάχιστο, φευγαλέο, ό,τι απλό και ταπεινό συνέβαινε πίσω από μισοφωτισμένα παράθυρα, εικόνες και θρύψαλα ψυχής και τα έκανε ποίηση. Τραγούδησε τον άνθρωπο, τη φύση και τη ζωή, με τρόπο μοναδικό. Ο λόγος του απλός και καθημερινός γεμάτος από την ουσία της ζωής. Η γραφή του ανεπιτήδευτη, κατάσπαρτη από λογοπαίγνια, συνεχείς επαναλήψεις και πλούσια εικονοκλασία. Στην ποίησή του διακρίνει κανείς τόσο τη λεπτή ειρωνεία του, όσο και το ιδιαίτερο χιούμορ του. Επηρεάστηκε από τον υπερρεαλισμό, αλλά δεν απαρνήθηκε ούτε τον ρεαλισμό, ούτε τον έμφυτο ρομαντισμό του. Η ποίησή του διαμορφώθηκε από τη γενικότερη στάση του για τη ζωή, μια στάση μποέμικη, άθεη, αντικομφορμιστική έως και αναρχική, που διαχεόταν από τις αρχές του ανθρωπισμού. Ύμνησε την ελευθερία, την ειρήνη, τη νιότη, τον έρωτα, τη δικαιοσύνη. Καταδίκασε τον πόλεμο, την αδικία, την εκμετάλλευση και συμπαραστάθηκε στους λαϊκούς ανθρώπους και στους πονεμένους της ζωής. 

Τόσα Δάση

Τόσα δάση στη γη ξεριζωμένα

και δολοφονημένα

αποτελειωμένα

από τις πρέσες περασμένα.

Τόσα δάση για χαρτοπολτό θυσιασμένα

δισεκατομμύρια εφημερίδες κάθε χρόνο εφιστούν την

προσοχή των αναγνωστών για τους κινδύνους της

αποψίλωσης δασών.

Ποιήματά του μελοποιήθηκαν και ερμηνεύτηκαν από καταξιωμένους καλλιτέχνες. Με μια πληθώρα ποιητικών συλλογών στο corpus του, έγραψε, επίσης, θεατρικά αλλά και σενάρια τόσο για ταινίες του γαλλικού κινηματογράφου, όσο και για ταινίες κινουμένων σχεδίων. 

ΔΕΝ ΕΙΜ΄ ΕΓΩ ΠΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΩ*

Δεν είμ΄ εγώ που τραγουδώ

Είν΄ τα λουλούδια που ΄χω δει

Δεν είμ΄ εγώ που γελώ

Είν΄ το κρασί που έχω πιει

Δεν είμ΄ εγώ που θρηνώ

Είν΄ η αγάπη μου που ΄χει χαθεί.

* Το ποίημα αυτό, από τη συλλογή «Adonides» (1975), χρησιμοποιήθηκε ως πρελούδιο στο τραγούδι «Le petit garçon» (1967) του Serge Reggiani.

Ο Πρεβέρ ήταν και είναι πολύ αγαπητός στο ελληνικό κοινό και η λογοτεχνική του αποδοχή στην Ελλάδα φαίνεται μέσα από τις αναγνώσεις των έργων του, από τις αναφορές σε αυτά αλλά κυρίως από τις μεταφράσεις των ποιημάτων του στα ελληνικά τα οποία μαρτυρούν τη διαχρονική αξία της γραφής του.

…Άνεμοι και παλίρροιες

Η θάλασσα αποτραβήχτηκε ήδη μακριά

αλλά μέσα στα μισόκλειστά σου μάτια

έμειναν δυο μικρά κύματα.

Δαιμόνια και θαύματα

Άνεμοι και παλίρροιες

Δυο μικρά κύματα για να με πνίξουν.

12.6.2022