Υπάρχουν παραστάσεις που τελειώνουν όταν πέσει η αυλαία και υπάρχουν κι εκείνες που αντίθετα αρχίζουν να παίζονται μέσα μας από την στιγμή που βγαίνουμε από την αίθουσα. Ο<< Μέγας Ιεροεξεταστής >>,στο θέατρο Αλκμήνη, ανήκει στην δεύτερη κατηγορία. Πρόκειται για ένα έργο που δεν επιχειρεί απλώς να αφηγηθεί μία φιλοσοφική σύγκρουση, αλλά μετατρέπει την σκηνή σε χώρο αναμέτρησης με τα πιο δύσκολα ερωτήματα του ανθρώπου: την πίστη, την εξουσία, την ελευθερία, την ευθύνη και τελικά, την ίδια την ανάγκη μας να απαλλαγούμε από το βάρος της επιλογής.
Βασισμένος στο εμβληματικό απόσπασμα από τους <<Αδελφούς Καραμάζοφ>> του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ο Μέγας Ιεροεξεταστής φέρνει στο προσκήνιο μία συγκλονιστική αντιπαράθεση: από την μία η ελευθερία του ανθρώπου και από την άλλη η ασφάλεια που προσφέρει η υποταγή. Ο Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος μέσα από την ερμηνεία του κατορθώνει να αποδώσει με πειστικότητα την αυταρχικότητα και την πνευματική υποβολή του προσώπου, χωρίς να καταφεύγει σε εύκολες εξάρσεις. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η ικανότητα του να μεταφέρει την αμφισημία του χαρακτήρα : πίσω από την αυστηρότητα και την φαινομενική βεβαιότητα διακρίνεται μια βαθύτερη ανθρώπινη αγωνία. Αυτή η διάσταση προσδίδει στην ερμηνεία βάθος και αποτρέπει τον χαρακτήρα από το να μετατραπεί σε μονοδιάστατο<< κακό>>.
Η φωνή του είναι εξαιρετικά βαριά και στιβαρή προσδίδοντας στον λόγο μία αίσθηση αυθεντίας και εξουσίας. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το επαναλαμβανόμενο ειρωνικό γέλιο, το οποίο παρεμβάλλεται μέσα στις ίδιες τις φράσεις, προσδίδοντας στον λόγο μια υποδόρια επιθετικότητα. Επίσης, ακούγονται ήχοι από τα σουφρωμένα χείλη του ηθοποιού, σαν ηχητικό μοτίβο που επανέρχεται στη διάρκεια της ερμηνείας του, ενισχύοντας την αίσθηση απαξίωσης και ελέγχου που αποπνέει ο χαρακτήρας.
Screenshot
Η σκηνοθετική προσέγγιση από τον ίδιο τον ερμηνευτή χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και πειθαρχία, αφήνοντας τον λόγο και την ερμηνεία να αποτελέσουν τον βασικό πυρήνα της παράστασης. Η σκηνοθεσία φαίνεται να αντιμετωπίζει το κείμενο όχι ως ένα απλό φιλοσοφικό αφήγημα, αλλά ως μία ζωντανή σύγκρουση ιδεών και εξουσίας. Τέλος, το λιτό σκηνικό επιτρέπει στον θεατή να επικεντρώνεται στον ηθοποιό, στις κινήσεις και στις μεταβολές της έκφρασής του.
Επιπρόσθετα, ιδιαίτερη μνεία αξίζει στη σκηνική και φωτιστική προσέγγιση της παράστασης , η οποία λειτουργεί ως ουσιαστικό μέρος της δραματουργίας. Οι κόκκινες φωτιστικές επιλογές υπογραμμίζουν την ένταση του λόγου και την σκοτεινή πλευρά της εξουσίας που βρίσκεται στον πυρήνα του έργου. Κορυφαία στιγμή της φωτιστικής γραφής έρχεται στο φινάλε όπου ο φακός με το λευκό ,ψυχρό φως που φωτίζει από κοντά το πρόσωπο του ηθοποιού δημιουργεί έντονη διαφοροποίηση από την προηγούμενη κόκκινη επιλογή. Το πρόσωπο απογυμνωμένο πλέον από την προστασία του ημίφωτος ,αποκτά τρομακτική όψη και λειτουργεί συμβολικά . Το λευκό φως συνθέτει μία εικαστική γλώσσα που< συνομιλεί> με το ίδιο το περιεχόμενο του έργου.
Ο Ντοστογιέφσκι προσπαθεί κυρίως να μας βάλει να σκεφτούμε τι σημαίνει πραγματικά ελευθερία και αν ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει το βάρος της .Κεντρική δύναμη της παράστασης είναι ο λόγος. Ένας λόγος σκληρός και απαιτητικός, ο οποίος δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Ο <<Ιεροεξεταστής>> δεν παρουσιάζεται απλώς ως ένας εκπρόσωπος της θρησκευτικής εξουσίας, αλλά γίνεται το σύμβολο κάθε εξουσίας που υπόσχεται στον άνθρωπο ευτυχία με αντάλλαγμα την ελευθερία του.
Εν κατακλείδι, η μεγάλη επιτυχία του έργου είναι ότι αναγκάζει τον θεατή να αναρωτηθεί, αν η ελευθερία είναι πράγματι το ύψιστο αγαθό ή αν κάποιες φορές προτιμούμε την ανακούφιση που προσφέρει κάποιος άλλος όταν αποφασίζει για εμάς. Αν αύριο κάποιος μας προσέφερε την απόλυτη ευτυχία, αρκεί να του παραδίδαμε την ελευθερία να επιλέγουμε, θα καταλαβαίναμε άραγε τη στιγμή που πάψαμε να είμαστε ελεύθεροι;
Γράφει η θεατρολόγος Σοφία Σταθάτου
Από 7 Οκτωβρίου 2026 κάθε Τετάρτη στις 18:30
Θέατρο ΑΛΚΜΗΝΗ
Ο θρύλος του Μεγάλου Ιεροεξεταστή είναι ένα κεφάλαιο από τους «Αδελφούς Καραμάζοφ» του Ντοστογιέφσκι.
Ο πυρήνας του μύθου είναι διαχρονικός. Αναφέρεται σε κάθε είδος και μορφή εξουσίας. Πρόκειται για μιαν εκπληκτική ανατομία της ανθρώπινης προσωπικότητας – τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο – όσον αφορά το ερώτημα «εξουσία ή ελευθερία;»
Παρουσιάζεται ως ένα ποίημα του δεύτερου από τους τρείς αδελφούς Καραμάζοφ, του πιο φιλοσοφημένου, του Ιβάν. Ο Ιβάν το παρουσιάζει στον μικρότερο αδελφό, Αλιόσα, τον πιο θρησκευόμενο, εκείνη τη στιγμή δόκιμο μοναχό.
Η ιστορία, που μεταφέρει ο Ιβάν στον αδελφό του Αλιόσα, διηγείται την επιστροφή του Χριστού στην γη, και συγκεκριμένα στην Σεβίλλη του 15ου αιώνα. Πλήθος ανθρώπων τον υποδέχεται παραληρώντας από συγκίνηση, ώσπου περνά από εκεί ο Μέγας Ιεροεξεταστής ο οποίος, τον συλλαμβάνει. Την νύχτα πηγαίνει να τον επισκεφτεί στο κελί του.
Ο Μέγας Ιεροεξεταστής αποδεικνύει στον Ιησού με επιχειρήματα ότι αυτό που έφερε στη Γη δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί. Κι αυτό γιατί ο Χριστός παρεξήγησε τη φύση των ανθρώπων και, στην προσπάθειά του να κάνει καλό, έκανε κακό. Για μεγάλο χρονικό διάστημα πιστεύεις ότι έχει δίκιο. Σταδιακά, όμως, μπορεί να δει κανείς την αδυναμία των επιχειρημάτων, που είναι και η αδυναμία κάθε δικτατορίας- είτε αυτή είναι θρησκευτική είτε κοινωνικής φύσεως- κι έτσι, άμα ακολουθήσεις την πολύ δομημένη σειρά των επιχειρημάτων του έργου μπαίνεις στην καρδιά αιώνιων ερωτημάτων που κυριαρχούν στον κόσμο, σήμερα περισσότερο από ποτέ.
μετάφραση Άρης Αλεξάνδρου επεξεργασία κειμένου Ματίνα Μόσχοβη σκηνοθεσία – ερμηνεία Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος βοηθοί σκηνοθέτη Κωστής Σαββιδάκης, Άννυ Ζερβού φωτογραφίες Κλεοπάτρα Σάρλη επεξεργασία ήχου studio 19 – Κώστας Μπώκος παραγωγή DUKE productions συμπαραγωγή «θέατρο ΣΥΝ ΚΑΤΙ – σύνολο τέχνης»
