Νέες εκθέσεις – σταθμοί σε μια μεγάλη περιπλάνηση στα χαμένη ίχνη του κοσμοπολιτισμού στις πόλεις-λιμάνια της Νοτιοανατολικής Μεσογείου
ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΕΪΜΑΡΟΓΛΟΥ: THIS IS NOT A MOVIE
Επιμέλεια: Ελένη Κούκου
Εγκαίνια: 10 Δεκεμβρίου 2026
ΗΡΑ ΜΠΟΥΓΙΟΥΚΤΑΣΙΑΝ: ΑΝΤΙΦΩΝΙΕΣ
Επιμέλεια: Nilüfer Şaşmazer
Εγκαίνια: 10 Δεκεμβρίου 2026
Στο πλαίσιο του διετούς εκθεσιακού προγράμματός του που στρέφεται γύρω από τη θεματική του κοσμοπολιτισμού και ολοκληρώνεται το 2028, το ΕΜΣΤ εγκαινιάζει τις ατομικές εκθέσεις της Δέσποινας Μεϊμάρογλου This is Not a Movie σε επιμέλεια Ελένης Κούκου και της Ήρας Μπουγιουκτασιάν Αντιφωνίες σε επιμέλεια Nilüfer Şaşmazer, που ανοίγουν τις πόρτες τους στο κοινό στις 10 Δεκεμβρίου 2026.
Με αφετηρία την άνοιξη του 2026 και τις εκθέσεις των Γιάννη Χρήστου, Νίκης Καναγκίνη και Στάθη Λογοθέτη －δημιουργών των οποίων οι καλλιτεχνικές πρακτικές αναπτύχθηκαν σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της εποχής τους, με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, τη μουσική avant-garde, αλλά και μια βαθιά κοσμοπολίτικη αντίληψη του κόσμου－ το πρόγραμμα αυτό επιδιώκει να αναστοχαστεί την κληρονομιά του ιστορικού κοσμοπολιτισμού και τον απόηχό του στο παρόν, που επιβιώνει μέσα από την ατομική ή συλλογική μνήμη και μέσα από τις ενσαρκώσεις τους ως λόγου, εικόνας, μουσικής ή αρχιτεκτονήματος.
Κεντρικός προβληματισμός του προγράμματος είναι η επανεξέταση του πλούσιου αλλά εύθραυστου βιώματος του κοσμοπολιτισμού στις μεγάλες πόλεις-λιμάνια του πρώην οθωμανικού κόσμου στην Ανατολική Μεσόγειο, τη γνωστή και ως Λεβάντε — τη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Αλεξάνδρεια, το Κάιρο και τη Βηρυτό, με αποκορύφωμα τη μεγάλη ομαδική έκθεση The Cosmopolitans, σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου, το 2027. Στόχος του ευρύτερου αυτού προγράμματος είναι να διερευνήσει τις μνήμες, τις παραγωγικές σχέσεις, τις εντάσεις και τις αντιφάσεις του κοσμοπολιτισμού και να αναδείξει τις θετικές και αρνητικές όψεις του και τα διδάγματα της ιστορικής του εμπειρίας.
Στο πλαίσιο αυτό η έκθεση This is Not a Movie της Δέσποινας Μεϊμάρογλου μας συστήνει μια καλλιτέχνιδα γεννημένη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου λίγο πριν από την εκδίωξη της εκεί ελληνικής κοινότητας από το καθεστώς Νάσερ, προϊόν η ίδια ενός κοσμοπολιτισμού που αγκαλιάζει τις γλώσσες, τις χώρες, τους ανθρώπους, τις κοινότητες και τις ιστορίες τους. Το έργο της Μεϊμάρογλου είναι χαρακτηριστικά ανοιχτό προς τον Άλλο, πράγμα που αποτελεί ένα από τα βασικά συστατικά του κοσμοπολιτισμού. Η πρακτική της, που βασίζεται συχνά στην οικειοποίηση εικόνων ή αφηγημάτων και την υπονόμευσή τους ως μέσο καταγγελίας της κοινωνικής και πολιτικής βίας σε όλες τους τις μορφές, μαρτυρά συστηματικά μια τάση υπέρβασης των ορίων －γεωγραφικών, γλωσσικών, πολιτισμικών－ και προσέγγισης του διαφορετικού με τρόπο άμεσο και προσωπικό.
Στο έργο της γεννημένης στην Κωνσταντινούπολη, Ελληνο-Αρμενικής καταγωγής Ήρας Μπουγιουκτασιάν, η συχνά τραυματική συλλογική μνήμη, η απώλεια και ο εκπατρισμός και η ιστορία ως ίχνος που επιβιώνει στα υλικά του παρόντος, επανέρχονται για να θυμίσουν κοινά ιστορικά βιώματα και την κοινή μοίρα των ανθρώπων απέναντι στη βία του πολέμου, ιστορίες που έχουν αποσιωπηθεί, αλλά και την κυκλικότητα της ανθρώπινης εμπειρίας. Οι διασπορικές κοινότητες της πολυπολιτισμικής Κωνσταντινούπολης στους όψιμους χρόνους της οθωμανικής αυτοκρατορίας, το τραυματικό ιστορικό βίωμα της διάλυσής τους και του ξεριζωμού και το φάσμα της ατομικής και συλλογικής αυτής μνήμης και στις δύο πλευρές του Αιγαίου κατέχουν κεντρικό ρόλο στο έργο της.
ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΕΪΜΑΡΟΓΛΟΥ: THIS IS NOT A MOVIE
Επιμέλεια: Ελένη Κούκου
Εγκαίνια: 10 Δεκεμβρίου 2026
Η Δέσποινα Μεϊμάρογλου (γενν. 1944), κορυφαία καλλιτέχνιδα της γενιάς της, είναι γνωστή για ένα έργο που επιδιώκει τη συστηματική αποδόμηση της μηντιακής γλώσσας για να φανερώσει τους τρόπους με τους οποίους η γλώσσα αυτή χειραγωγεί τον αποδέκτη του μηνύματός της, επιβάλλοντας προκατασκευασμένες αντιλήψεις. Η Μεϊμάρογλου, που έχει θητεύσει στον χώρο των μήντια και της διαφήμισης, ανέπτυξε μια υβριδική καλλιτεχνική πρακτική ιδιοποίησης δημοσιευμένου υλικού －εικόνες και κείμενα εφημερίδων, ρεπορτάζ περιοδικών, διαφημίσεις και ειδήσεις από την τηλεόραση－ αποδομώντας τον τρόπο που τα ΜΜΕ κατασκευάζουν την πραγματικότητα χρησιμοποιώντας στερεοτυπικές εικόνες. Το έργο της μεταχειρίζεται μια ευρεία γκάμα μέσων, από ποικίλες τεχνικές εκτύπωσης ως τη βιντεοεγκατάσταση αλλά και το βιβλίο, ενώ συχνά επικεντρώνεται σε θέματα φύλου και έμφυλης βίας αλλά και στην κοινωνική και πολιτική βία που στρέφεται κατά ατόμων και λαών. Κεντρική θέση στο έργο της κατέχει εξάλλου και η κανονικοποίηση της βίας μέσα από την υπερέκθεση στην πληροφορία, οπτική και αφηγηματική, που την αφορά.
Η παρούσα έκθεση προετοιμάστηκε σε συνεργασία με την καλλιτέχνιδα και περιλαμβάνει έργα από ενότητες-σταθμούς στην καλλιτεχνική της πορεία. Αξιοποιεί έργα της από τη Συλλογή του ΕΜΣΤ, ή από ιδιωτικές συλλογές όπως η Συλλογή Πορταλάκη, αλλά και άλλα που παραχωρεί η ίδια στο Μουσείο για τις ανάγκες της έκθεσης. Πιο συγκεκριμένα, η έκθεση συγκεντρώνει έργα που αποτυπώνουν τον πάγιο προβληματισμό της καλλιτέχνιδας με τη βία και τις πολλαπλές μορφές της, είτε πρόκειται για βία κατά των γυναικών είτε για βία κατά ομάδων, κοινοτήτων και λαών, για κρατική καταστολή, τρομοκρατία αλλά και την κουλτούρα της οπλοκατοχής －μια επισκόπηση που περιλαμβάνει τις ποικίλες αποχρώσεις και γεωγραφικές εκδηλώσεις του φαινομένου.
Η Μεϊμάρογλου και το έργο της εντάσσονται οργανικά στην ευρύτερη θεματική του κοσμοπολιτισμού όχι μόνο λόγω της προσωπικής βιογραφίας της καλλιτέχνιδας, που έχει τις ρίζες της σε μια από τις πλέον εύρωστες ελληνικές διασπορικές κοινότητες και σε έναν τόπο-κοιτίδα του λεβαντίνικου κοσμοπολιτισμού, αλλά και λόγω του νοητικού και συναισθηματικού υπεδάφους στο οποίο ριζώνει το έργο της: γνήσια ανεκτικού και ανοιχτού απέναντι στον Άλλο, και γεμάτου από ένα πηγαίο ενδιαφέρον για τον άνθρωπο που μεταφράζεται πάντα σε προσωπική εμπλοκή.
|
|
