Είναι η παράδοση ιερή ή απλώς ένα βολικό καταφύγιο για να δικαιολογούνται συμπεριφορές που κανονικά θα καταδικάζονταν; Πόσο εύκολα μια κοινωνία ανέχεται τη βία όταν αυτή “ντύνεται” με πολιτιστικό μανδύα; Και τελικά, ποιος ωφελείται από τη σιωπή;
Το φεστιβάλ Alue-Do στη Νιγηρία παρουσιάζεται ως μια πολιτιστική γιορτή με ρίζες στηγονιμότητα και τη συλλογική ανανέωση. Μια ακόμα «παράδοση», θα έλεγε κανείς, από αυτές που συχνά αντιμετωπίζονται με σεβασμό, σχεδόν άκριτα. Ωστόσο, τα πρόσφατα γεγονότα που ήρθαν στο φως δεν αφήνουν περιθώρια για ρομαντικές αναγνώσεις. Οι εικόνες ανδρών που κυνηγούν γυναίκες στους δρόμους, οι καταγγελίες για επιθέσεις και κακοποίηση, δεν είναι απλώς «παρεκτροπές» αλλά είναι η κορυφή ενός βαθύτερου κοινωνικού παγόβουνου.
Η επίκληση της παράδοσης ως άλλοθι είναι ένα σύνηθες φαινόμενο. Σε πολλές κοινωνίες, πρακτικές που αναπαράγουν ανισότητες, ιδιαίτερα έμφυλες, επιβιώνουν ακριβώς επειδή προστατεύονται από το επιχείρημα της πολιτιστικής ταυτότητας. Στην περίπτωση του Alue- Do, το σώμα της γυναίκας φαίνεται να μετατρέπεται σε πεδίο «εορτασμού», αλλά στην πραγματικότητα γίνεται πεδίο επιβολής. Δεν πρόκειται για μια αθώα τελετουργία, αλλά για μια κοινωνικά ανεκτή μορφή βίας που ενεργοποιείται συλλογικά. Αυτό που παρατηρείται είναι η κανονικοποίηση της επιθετικότητας μέσα από το πλαίσιο της κοινότητας. Όταν η ευθύνη διαχέεται στο πλήθος, το άτομο αποδεσμεύεται από τις ηθικές του αναστολές. Η «γιορτή» λειτουργεί ως μηχανισμός απονομιμοποίησης της ατομικής ευθύνης: ό,τι συμβαίνει, συμβαίνει μέσα σε ένα αποδεκτό πλαίσιο. Έτσι, η βία δεν εμφανίζεται ως παρέκκλιση, αλλά ως μέρος της εμπειρίας.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι μόνο η πράξη της βίας, αλλά η ανοχή απέναντί της.
Όταν κοινωνίες, ή και η διεθνής κοινότητα, σπεύδουν να διαχωρίσουν την «παράδοση» από τις «ακραίες συμπεριφορές», συχνά αποφεύγουν να δουν το προφανές: ότι οι δύο αυτές διαστάσεις δεν είναι πάντα τόσο διακριτές. Μια παράδοση που επιτρέπει, έστω και έμμεσα, τέτοιες εκδηλώσεις, οφείλει να επανεξεταστεί ριζικά.
Το Alue-Do δεν είναι απλώς ένα τοπικό φαινόμενο. Είναι ένας καθρέφτης ευρύτερων κοινωνικών δομών, όπου η εξουσία, το φύλο και η κουλτούρα διαπλέκονται με τρόπους που παράγουν και αναπαράγουν ανισότητες. Και ίσως το πιο άβολο ερώτημα είναι το εξής: αν μια παράδοση επιβιώνει μόνο επειδή κάποιοι υποφέρουν, αξίζει πραγματικά να διατηρηθεί;
Σε έναν κόσμο που διακηρύσσει την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα, είναι συνενοχή.
Η βία δεν εξηγείται. Καταδικάζεται.
Ειρήνη Τάχα
Κοινωνιολόγος
3,5.2026
